ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ : ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಚಿಂತನೆ 11
ಪ್ರಭುದೇವರು ಕಲ್ಯಾಣದ ಮಹಾಮನೆಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಗ ಹಡಪದ ಅಪ್ಪಣ್ಣನು ಬಂದು, ಮಹಾಮನೆಯ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ನಿಂತಿರುವ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾತ್ಮರ ಕುರಿತು ಬಸವಣ್ಣನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಮೃಡನ ದೃಶ್ಯಾ ದೃಶ್ಯರೂಪಗಳೊಡೆಯರಿಬ್ಬರು ಬಂದು ಬಾಗಿಲಲಿ ನಿಂದಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ಅಪ್ಪಣ್ಣನು ಅವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂದರೆ, ಅವರು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ದೇಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯ–ಅದೃಶ್ಯಗಳೆರಡನ್ನೂ ಮೀರಿ ನಿಂತಿರುವ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಅನುಭವವಿದೆ. ಈ ಮಾತು ಬಸವಣ್ಣನ ಪೂಜೆಯ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಭಂಗಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೇಳಿದ ಮಾತಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವನ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ವಿನಯಪೂರ್ವಕ ಸಂದೇಶ.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಚಾಮರಸನು ಬಸವಣ್ಣನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದ ಬಸವಣ್ಣನು ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದು ಹೊರಗೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪೂಜೆ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ಭಾವ, ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯದ ಮೇಲಿನ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯ ಏಕಾಗ್ರತೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವನನ್ನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಜಂಗಮನು ಮನೆಗೆ ಬಂದಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಘಟನೆ ಅಲ್ಲ. ಶರಣಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಜಂಗಮನು ಚಲಿಸುವ ಶಿವಸ್ವರೂಪ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜಂಗಮನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವುದೆಂದರೆ ಶಿವನನ್ನೇ ಸ್ವಾಗತಿಸುವುದೆಂದರ್ಥ. ಬಸವಣ್ಣನ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಈ ಎರಡು ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತವೆ—ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಇಷ್ಟಲಿಂಗದ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಜಂಗಮಲಿಂಗದ ಸೇವೆ.
ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ದ್ವಂದ್ವವೇ ಮುಂದಿನ ಘಟನೆಯ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನು ಅಪ್ಪಣ್ಣನಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು–ಸಿದ್ಧರಾಮರನ್ನು ಒಳಗೆ ಕರೆತರಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಪ್ಪಣ್ಣನು ಆತುರದಿಂದ ಓಡಿಬಂದು ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ‘ದೇವ, ಕರುಣಾಕರನೇ, ಒಳಗೆ ಬನ್ನಿ’ ಎಂದು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಆಹ್ವಾನದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಯಜಮಾನನ ಆತಿಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಶರಣನ ವಿನಯವೇ ಮುಖ್ಯ. ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ಮಹಾತ್ಮರನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆಯುವುದು ಬಸವಣ್ಣನ ಆದೇಶವಾದರೂ, ಅವರ ಮುಂದೆ ತನ್ನನ್ನು ಸೇವಕನಂತೆ ಇರಿಸುವ ಭಾವವೇ ಶರಣಧರ್ಮದ ನಿಜವಾದ ಸಂಸ್ಕಾರ.
ಆದರೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಈ ಸ್ವಾಗತವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬಸವಣ್ಣನು ಸ್ವತಃ ಬಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಅಪ್ಪಣ್ಣನ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾಗತಿಸಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅಹಂಕಾರದ ನೆರಳು ಇದೆಯೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ನಮಗೊಳಗಾವ ತತ್ತ್ವಸರವು ನಮಗೇಕರಸ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸಲು ಸಂಚಾರವು’ ಎಂಬ ವ್ಯಂಗ್ಯಭರಿತ ಮಾತಿನೊಳಗೆ ಅಲ್ಲಮನ ಜ್ಞಾನಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸ್ವಭಾವ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನಿಯ ಮಾತುಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ನೇರವಾದ ಪ್ರಶಂಸೆಗಳಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವು ಸಾಧಕನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅಹಂಕಾರವನ್ನೂ ಹೊರಗೆಳೆಯುವ ಕನ್ನಡಿ ಆಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಮನು ಬಸವಣ್ಣನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಲು ಈ ಮಾತನ್ನು ಆಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಶರಣಧರ್ಮದ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ನಿಯಮವೊಂದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ—ಜಂಗಮಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಭೇದಬುದ್ಧಿಗೆ, ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.
ಅಪ್ಪಣ್ಣನು ಮತ್ತೆ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಪ್ರಭುದೇವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಬಸವಣ್ಣನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆಯ ಪ್ರಬಲ ಅಲೆ ಎದ್ದೇಳುತ್ತದೆ. ‘ನಾನು ಗರ್ವದ ಗಿರಿಯನ್ನೇ ಏರಿದ್ದೇನೆಯೋ? ನನ್ನ ನಡೆನುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಸಂಭವಿಸಿತೇ? ಗುರುವು ಕರುಣಿಸಿ ಬಂದಾಗ ನಾನು ಒಳಗೆ ಬರದೆ ತಡೆಹಿಡಿದುದೇಕೆ?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅವನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಕ್ಷಣವು ಬಸವಣ್ಣನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮಾನವೀಯವಾಗಿಯೂ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿಯೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಾಪುರುಷನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ತಪ್ಪಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಲ್ಲ; ತಪ್ಪಿನ ಸೂಚನೆ ದೊರೆತ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಸತ್ಯದ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ಮಹಾಪುರುಷತ್ವ.
ಬಸವಣ್ಣನ ಈ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಲ್ಲಿ ಶರಣಧರ್ಮದ ಆಂತರಿಕ ನೀತಿ ಅಡಗಿದೆ. ಸಾಧನೆಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಶತ್ರು. ಹೊರಗಿನ ಸಂಪತ್ತು, ಅಧಿಕಾರ, ಕೀರ್ತಿ, ಜನಪ್ರಶಂಸೆ—ಇವುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ‘ನಾನು ಸಾಧಕ’, ‘ನಾನು ಭಕ್ತ’, ‘ನಾನು ಶರಣರಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತ’ ಎಂಬ ಭಾವವೇ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಭಕ್ತಿಯೊಳಗೆ ಅಹಂಕಾರದ ಬೀಜವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಜೀವನದ ಮಹಿಮೆ ಎಂದರೆ ಇಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅಹಂಕಾರದ ನೆರಳನ್ನೂ ಅವರು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಮನ ಒಂದು ಮಾತೇ ಅವರ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಕದಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಗುರು–ಶಿಷ್ಯ ಸಂಬಂಧದ ಮಹತ್ವವನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ಗುರು ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಹೊಗಳಿ ಅವನನ್ನು ಮುದಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನೊಳಗಿನ ದೋಷವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವನ ಪ್ರವೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನ ಮನಸ್ಸಿನ ತಲ್ಲಣವನ್ನು ಅರಿತ ಮಾಚಿದೇವನು ಅವನಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ‘ತನಗೆ ತಾನೇ ಭಕ್ತರೆಲ್ಲರ ಮನವ ನೋಡಿಹೆನೆಂದು ಕರುಣಿಸಿ, ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲ ಮಹಾಘನಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳವರನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸದೆ ರಾಜಸದಸ್ಸಿನ ಮಿನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಿಯಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು ಬಸವ ನಿನಗಿದುಚಿತವೇ?’ ಎಂಬ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಸವಣ್ಣನಿಗೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಜಸದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಬಸವಣ್ಣನು ತನ್ನ ಮಹಾಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಜಂಗಮಪ್ರಭುವಿನ ಮುಂದೆ ಯಾವುದೇ ರಾಜಗೌರವವನ್ನು ತೋರಿಸಬಾರದು. ಜಂಗಮನು ಬಂದಾಗ ರಾಜನೂ ಶರಣನೇ; ಅಧಿಕಾರಿಯೂ ಸೇವಕನೇ; ಸಂಪನ್ನನೂ ದಾಸೋಹಿಯೇ.
ಮಾಚಿದೇವನ ಈ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯು ಬಸವಣ್ಣನ ಮನಸ್ಸಿನ ತಾಮಸವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ. ತಪ್ಪು ಅರಿವಾದ ಕೂಡಲೇ ಬಸವಣ್ಣನು ‘ತಪ್ಪೆನ್ನದು, ತಪ್ಪೆನ್ನದು’ ಎಂದು ತನ್ನನ್ನೇ ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅವನ ಮಹಿಮೆ ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ತಪ್ಪು ಮಾಡದಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡದೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ. ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಮರಣ; ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಯ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. ಬಸವಣ್ಣನು ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಅರಿತು ಕ್ಷಣವೂ ವಿಳಂಬಿಸದೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಇದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಜಂಗಮಲಿಂಗದ ಶ್ರೀಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘದಂಡ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಲಿಂಗ’ ಮತ್ತು ‘ಜಂಗಮ’ಗಳ ನಡುವಿನ ತತ್ತ್ವಸಂಬಂಧವೂ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಂಗಮಲಿಂಗವು ಅವನ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಸಂಕೇತವಾದರೆ, ಜಂಗಮನು ಆ ಶಿವತತ್ತ್ವವೇ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ರೂಪ. ಲಿಂಗಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಜಂಗಮಸೇವೆ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿಗಳಲ್ಲ; ಒಂದೇ ಶಿವಾನುಭವದ ಎರಡು ಮುಖಗಳು. ಬಸವಣ್ಣನ ಕ್ಷಣಿಕ ದ್ವಂದ್ವವು ಇದೇ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಕೈಯೇ ಜಂಗಮನ ಪಾದಕ್ಕೆ ನಮಿಸಬೇಕು. ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಶಿವನನ್ನು ಜಂಗಮನಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುವ ದೃಷ್ಟಿ ಮೂಡಿದಾಗಲೇ ಭಕ್ತಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ಇದೇ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಾಢಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಪೂಜೆಯ ಬಾಹ್ಯರೂಪಕ್ಕಿಂತ ಭಕ್ತಿಯ ಅಂತರಂಗ ಮುಖ್ಯ. ಬಸವಣ್ಣನು ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿದ್ದರೂ, ಜಂಗಮನ ಆಗಮನವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಜಾಗೃತಿಯೂ ಅವನಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಶರಣಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಕೇವಲ ಪೂಜೆಯ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತನಾಗಿಲ್ಲ; ಅವನು ಜೀವಂತ ಶರಣನಲ್ಲಿ, ಜಂಗಮನಲ್ಲಿ, ದೀನನಲ್ಲಿ, ಹಸಿದವನಲ್ಲಿ, ಕಾಯಕಜೀವಿಯಲ್ಲಿ, ಸೇವೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಶಿವದೃಷ್ಟಿಯೇ ಬಸವಣ್ಣನ ಧರ್ಮದ ಮೂಲ.
ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದಗಳ ಬಳಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮಣಿದು, ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅನುಗ್ರಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಸವಣ್ಣನು ಮಾಡುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯು ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾದ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದುವರೆಗೆ ಕಲ್ಯಾಣದ ಧರ್ಮಭಂಡಾರಿಯಾಗಿ, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಶರಣರಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತನಾಗಿ, ಕಾಯಕ–ದಾಸೋಹಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಲೋಕಕ್ಕೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಸವಣ್ಣನು, ಈಗ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಭಕ್ತನಂತೆ ಅಲ್ಲಮನ ಪಾದಗಳ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನ ಮಹತ್ವವು ಅವನ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಕ್ಷಮೆ ಬೇಡುವ ಅವನ ವಿನಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಾಪುರುಷನಿಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಬರುವುದೇ ಅವನ ದೌರ್ಬಲ್ಯವಲ್ಲ; ತನ್ನೊಳಗಿನ ಅಹಂಕಾರದ ನೆರಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅದನ್ನು ಕರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ಅವನ ಆತ್ಮಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತ.
ಬಸವಣ್ಣ ‘ನಾನು ಮರವೆ, ಮರಳು; ನೀನು ಅರಿವಿನ ತಿರುಳು’ ಎಂಬ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಮನ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮರಳಿನ ಕಣವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಘನತೆಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡರೂ, ಸಮುದ್ರದ ಅಗಾಧತೆಯ ಮುಂದೆ ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಎಷ್ಟು ಅಲ್ಪವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ಸೀಮಿತ ಜ್ಞಾನವು ಅಲ್ಲಮನ ಅನುಭವಜ್ಞಾನದ ಮುಂದೆ ಎಷ್ಟು ಕ್ಷುದ್ರ ಎಂಬ ಅರಿವು ಬಸವಣ್ಣನಲ್ಲಿದೆ. ‘ತಿಳುವೊಳಗೇ ನಾನು ರಂಜಕನು; ಆಳ ಅರಿಯಲು ನೀನು ನಿರಂಜಕನು’ ಎಂಬ ಭಾವದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯ ಚಂಚಲತೆ ಮತ್ತು ಗುರುಜ್ಞಾನದ ನಿರ್ಮಲತೆಯ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಕೇವಲ ವಿನಯದ ಮಾತಲ್ಲ; ಜ್ಞಾನಮಾರ್ಗದ ಮೂಲತತ್ತ್ವವೇ ಆಗಿದೆ. ‘ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ’ ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿ; ‘ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು, ತಿಳಿಯಬೇಕಿದೆ’ ಎಂಬ ವಿನಯವೇ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಲು.
ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಕೃಪೆಯನ್ನೂ ಬಸವಣ್ಣ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ‘ಭ್ರಮಿಸಿದ್ದೇನೆ ನಾನು ನನ್ನ ಮದದಲ್ಲಿ; ಕ್ಷಮಿಸುವುದು ನೀನು ನಿನ್ನ ಗುಣದಲ್ಲಿ’ ಎಂಬ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ತಪ್ಪಿನ ಮೂಲವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಸವಣ್ಣನ ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ಶರಣರೆಲ್ಲರೂ ಮೌನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ನಡೆದ ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಬೇಸರವೂ, ಬಸವಣ್ಣನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕರುಣೆಯೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಬಸವಣ್ಣನ ದೋಷವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನನಿಧಿಯಾದ, ಅವಿರಳಜ್ಞಾನಿಯಾದ, ಷಟ್ಸ್ಥಲಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣನು ಅಲ್ಲಮನ ಪಾದಗಳ ಬಳಿ ಶಿರಬಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ. ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣನ ಮಾತುಗಳು ಬಸವಣ್ಣನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಶರಣಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಎದುರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ನೈತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಅವು ನೀಡುತ್ತವೆ. ತಪ್ಪನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವುದು ಭಕ್ತಿ ಅಲ್ಲ; ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವನನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅಪರಾಧಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಕೂಡ ಭಕ್ತಿ ಅಲ್ಲ. ತಪ್ಪನ್ನು ಅರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅನುಗ್ರಹಿಸುವುದು—ಇವೇ ಶರಣಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು. ಬಸವಣ್ಣನು ಈಗಾಗಲೇ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ದೂಷಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕರುಣೆಯಿಂದ ತಿದ್ದುವುದು ಸೂಕ್ತವೆಂಬುದು ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣನ ಮನೋಭಾವ.
ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಯ್ಯನ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕರುಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೂ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಪ್ರಭುದೇವಾ, ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಗುರಿ ತಪ್ಪಿದರೆ ಅದರಿಂದ ಮಹಾದೋಷ; ಆದರೆ ಗರಡಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೈತಪ್ಪಿದರೆ ಅದರಿಂದ ಕುಂದೇನು?’ ಎಂಬ ಅವನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಹಳ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ. ಅಂದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ, ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ, ಶತ್ರುಗಳ ಎದುರು ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಾದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಗಂಭೀರವಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಸಾಧನೆಯ ಒಳಗಿನ ಪಥದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಿರಬೇಕು. ಬಸವಣ್ಣನು ಇನ್ನೂ ‘ಬಾಲಾಭ್ಯಾಸ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವನು’; ಅವನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣತೆ ಬೆಳೆದಿದ್ದರೂ, ಸಾಧಕನ ಪಯಣ ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವನಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಕೋಪಗೊಳ್ಳದೆ, ತಿದ್ದಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಮಾಚಯ್ಯ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಕಿನ್ನರಿ ಬೊಮ್ಮಯ್ಯನ ‘ಬಸವಣ್ಣ ತನ್ನ ಕಾಯಕವೇ ಲಿಂಗ, ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವೇ ಜಂಗಮ’ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ ಬಸವಣ್ಣನ ಶರಣಜೀವನದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಾರವೇ ಆಗಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನು ಕಾಯಕವನ್ನು ಕೇವಲ ವೃತ್ತಿಯೆಂದು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ಕಾಯಕವನ್ನೇ ಲಿಂಗಸೇವೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಜಂಗಮನ ಸೇವೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣದ ಸೇವೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಜಂಗಮಸೇವೆ ಬೇರೆಬೇರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲ. ಅವನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದುಕೇ ಶಿವಾನುಭವದ ನಿರಂತರ ಸಾಧನೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಅವನಿಂದ ನಡೆದ ಈ ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪನ್ನು ಅವನ ಭಕ್ತಿಯ ಮೂಲಸ್ವರೂಪದ ಮೇಲೆ ತೀರ್ಪು ನೀಡಲು ಬಳಸುವುದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಬೊಮ್ಮಯ್ಯನ ಮನವಿ.
ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನೂ ಕೇಳಿದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಸಿದ್ಧರಾಮನತ್ತ ತಿರುಗಿ ಒಂದು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ‘ನೋಡಿದೆಯಾ ಸಿದ್ಧರಾಮಾ, ಈ ಭಕ್ತರು ಮಾಡುವುದೊಂದು, ಮಾತನಾಡುವುದಿನ್ನೊಂದು’ ಎಂಬ ಅವನ ಮಾತು ಮೊದಲ ನೋಟಕ್ಕೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಭರಿತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರೊಳಗೆ ಆಳವಾದ ವಿಮರ್ಶೆಯಿದೆ. ಭಕ್ತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುವುದು ಒಂದು; ಆ ಮಾತುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವುದು ಮತ್ತೊಂದು. ಬಸವಣ್ಣನು ತನ್ನ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಜಂಗಮ ಬಂದಾಗ ಜಂಗಮಪೂಜೆಗೆ ಎದ್ದು ಬರದೆ ಇಷ್ಟಲಿಂಗಪೂಜೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕುಳಿತನು. ಜಂಗಮನು ಪರಮತತ್ತ್ವದ ಜೀವಂತ ರೂಪ ಎಂಬುದನ್ನು ಬೋಧಿಸುವವನಾದ ಅವನೇ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅದರ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಮನು ಕೇವಲ ಬಸವಣ್ಣನನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿರುವ ಎಲ್ಲ ಭಕ್ತರನ್ನೂ ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸಿದ್ಧರಾಮನಿಗೆ ಅಲ್ಲಮನು ಹೇಳುವ ಈ ಮಾತುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ ಓದುಗರಿಗೂ ಒಂದು ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ನಾವು ಭಕ್ತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಮಾತನಾಡುತ್ತೇವೆ? ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅವು ಎಷ್ಟು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ? ಲಿಂಗಪೂಜೆ ಮಾಡುವಾಗ ನಾವು ಜೀವಂತ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆಯೇ? ಕಾಯಕ ಮಾಡುವಾಗ ಅದನ್ನು ಶಿವಸೇವೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ? ಸಂಪಾದಿಸಿದುದನ್ನು ದಾಸೋಹಭಾವದಿಂದ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆಯೇ? ಜಂಗಮನನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪಾದಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆಯೇ, ಅಥವಾ ಅವನೊಳಗಿನ ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ? ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಮನ ಮಾತುಗಳು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ.
ಬಸವಣ್ಣನ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ, ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣನ ಕರುಣಾಮಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಮಾಚಿದೇವನ ವಿವೇಕಪೂರ್ಣ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ, ಕಿನ್ನರಿ ಬೊಮ್ಮಯ್ಯನ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಮರ್ಥನೆ, ಶರಣಸಮೂಹದ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿನಂತಿ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮನ ಗಂಭೀರ ಉಪದೇಶ—ಇವೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಥಾಘಟ್ಟವಾಗಿರಿಸದೆ ಶರಣಧರ್ಮದ ಆಂತರಿಕ ನೈತಿಕ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ತಪ್ಪಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ; ಯಾರೂ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ತಪ್ಪು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ತಪ್ಪು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕ್ಷಮೆ ಬೇಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕರುಣೆ ಕೋರುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ತಪ್ಪಿನ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಾಠವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೂ ಅಲ್ಲಮನ ನಡೆ ಗಾಢವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಸೋನ್ನಲಿಗೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಮನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟು ಬಂದ ಸಿದ್ಧರಾಮನು ಈ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಬಸವಣ್ಣನಂತಹ ಮಹಾಭಕ್ತನನ್ನೂ ಗುರುವು ಹೇಗೆ ತಿದ್ದುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮನಿಗೆ ಅಲ್ಲಮನು ಕೇವಲ ಅದ್ಭುತಶಕ್ತಿಯ ಮಹಾಯೋಗಿಯಲ್ಲ; ಭಕ್ತಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅರಿತಿರುವ ಅನುಭವಗುರುವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಸವಣ್ಣನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಉದ್ದೇಶ ಅಲ್ಲಮನಲ್ಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸಿದ್ಧರಾಮನಿಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಬದಲಾಗಿ ಬಸವಣ್ಣನ ಮಹಾಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಅವನ ಜೀವನದ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಶರಣಸಮುದಾಯದ ಮುಂದೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಕಾಶಮಾನಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವೇ ಈ ಎಲ್ಲ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೆ ಎಂಬ ಅರಿವು ಅವನಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧರಾಮನು ಅಲ್ಲಮನಿಗೆ ವಿನಯದಿಂದ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ—‘ಪ್ರಭುದೇವಾ, ಸಮಸ್ತ ಭಕ್ತರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ನೀನು ನಿರಂಜನಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರ ದೋಷವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವರಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ನಿನ್ನ ಕರುಣಾಜಲವನ್ನು ಸುರಿದು ಅವರನ್ನು ಪೋಷಿಸಬೇಕಲ್ಲವೆ?’ ಎಂಬುದು ಅವನ ಮನದ ಮಾತು. ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಈ ವಿನಂತಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುಭಕ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಭಕ್ತರ ಮೇಲಿನ ಕರುಣೆಯೂ ಇದೆ. ಅವನು ಅಲ್ಲಮನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಆ ಮಹಿಮೆಗೆ ತಕ್ಕ ಕರುಣೆಯನ್ನೇ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಿರಂಜನನಾದವನು ಕರುಣಾಸಾಗರನಾಗಬೇಕು; ಭಕ್ತರ ದೋಷವನ್ನು ಕಂಡು ದೂರವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವನ ಆಶಯ.
ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಈ ಮನವಿಯ ನಂತರ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಬಸವಣ್ಣನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಶಿವಲಿಂಗಭಕ್ತಿಯ ನಿಜವಾದ ಬೆಡಗನ್ನು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಾಮರಸನು ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾಮನೆಯೊಳಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಶರಣರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಯಾರಿಗೋ ಅಲ್ಲಮನ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಬಸವಣ್ಣನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕೆಂಬ ಕುತೂಹಲ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಶಿವಭಕ್ತಿಯ ಆಂತರಿಕ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲ. ಮಹಾಮನೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಭಾಮಂಟಪವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ರಾಜವೈಭವಕ್ಕಿಂತ ಅನುಭವದ ವೈಭವ ದೊಡ್ಡದು; ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಭಾವ ದೊಡ್ಡದು; ಸಂಪತ್ತಿಗಿಂತ ದಾಸೋಹದ ಪರಿಮಳ ದೊಡ್ಡದು. ಬಸವಣ್ಣನ ಮಹಾಮನೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಭೌತಿಕ ಗೃಹವಲ್ಲ; ಶರಣರ ಅನುಭವಗಳ ಸಂಗಮಸ್ಥಳವಾಗಿ, ಭಕ್ತಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿ, ಶಿವಾನುಭವದ ಜೀವಂತ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಅಲ್ಲಮನ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಆ ಮಹಾಮನೆಯ ವಾತಾವರಣವೇ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದುವರೆಗೆ ಬಸವಣ್ಣನ ದಾಸೋಹ, ಶರಣಸಂಗ, ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಪೂಜೆಯಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದ್ದ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಈಗ ಅನುಭವಜ್ಞಾನದ ಪ್ರವಾಹ ಹರಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನ ಭಕ್ತಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಈ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಾಮರಸನು ‘ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆ’ಯ ಕಲಾತ್ಮಕ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೂ ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತಾನೆ. ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ; ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ, ಒಂದು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅನುಭವ, ಒಂದು ಸಂದೇಹಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಜ್ಞಾನಾನುಭವ ಉತ್ತರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಆತ್ಮದಿಂದ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ನಡೆಯುವ ಸಂವಾದ. ಅಲ್ಲಮನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೆದಕುವುದಿಲ್ಲ; ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಬಸವಣ್ಣನ ಉತ್ತರಗಳು ಕೇವಲ ತಾರ್ಕಿಕ ಸಮರ್ಥನೆಗಳಲ್ಲ; ಅವನ ಸಾಧನೆಯ ಆಳದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಅನುಭವದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗಳು.
ಇದರಿಂದ ಮುಂದೆ ಮಹಾಮನೆಯೊಳಗೆ ನಡೆಯಲಿರುವ ಅಲ್ಲಮ–ಬಸವಣ್ಣರ ಏಕಾಂತ ಸಂವಾದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಮನು ಈಗ ಬಸವಣ್ಣನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ಅಲ್ಲ, ಅದರ ಅಂತರಂಗದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಬಸವಣ್ಣನು ಕೂಡ ತನ್ನನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಲ್ಲ, ತನ್ನೊಳಗೆ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿರುವ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಸಂಗವು ಕೇವಲ ಗುರು–ಶಿಷ್ಯರ ಮಾತುಕತೆಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಭಕ್ತಿ ತನ್ನನ್ನೇ ಮೀರಿ ಅನುಭವವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಹತ್ವದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ಷಣವಾಗಲಿದೆ.
https://basavamedia.com/shravana-masada-chintana-3
ಬಸವ ಮೀಡಿಯಾ ವಾಟ್ಸ್ ಆಪ್ ಗುಂಪು ಸೇರಲು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
https://chat.whatsapp.com/JtGWW38lyFrDf4kKL0aXGH
