ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯ ನಿರೂಪಣೆ 1

ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ : ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಚಿಂತನೆ 14

ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪ್ರಾಣಲಿಂಗವೆಂಬ
ಭೇದವನಾರು ಬಲ್ಲರು ಹೇಳಾ?
ಅಂತರಂಗವೆಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಬಹಿರಂಗ
ಮುಂದುಗೊಂಡಿಪ್ಪುದು.
ಬಹಿರಂಗವೆಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅಂತರಂಗ
ಮುಂದುಗೊಂಡಿಪ್ಪುದು.
ಮನವನೆಡೆಗೊಂಡ ಲಿಂಗದ ಅರಿವು,
ವಿಚಾರ ವ್ಯಾಕುಲಕ್ಕೊಳಗಾಗಬಾರದೆಂದು
ಮನ ಭಾವ ಜ್ಞಾನ ನೋಟಕ್ಕೆ ತಂದು,
ಕರಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ನಿಕ್ಷೇಪಿಸಿ
ಅಂತರಂಗ ಬಹಿರಂಗವೆಂದರಿಯದೆ,
ಅನಿಮಿಷನಾಗಿಪ್ಪನು ಶರಣನು.
ಪ್ರಾಣಲಿಂಗದ ಪ್ರಸನ್ನಮುಖವ
ನೋಡಿ ಪರಿಣಾಮಿಸಲೋಸುಗ
ತೇಜವೆಂಬ ದರ್ಪಣವ ಹಿಡಿದಿಪ್ಪ ನೋಡಯ್ಯಾ.
ಗುಹೇಶ್ವರಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ನಿಜವನೆಯ್ದಿಹೆನೆಂದಡೆ,
ಕುರುಹುವಿಡಿದು ಕುರುಹುಗೆಡಬೇಕು
ನೋಡಾ ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯಾ.

ಚಾಮರಸನು ತನ್ನ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರಭುಲಿಂಗನಾದ ಅಲ್ಲಮನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಕಾವ್ಯವೆಂದು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ, ಅದರೊಳಗೆ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದ ಆಚಾರ-ವಿಚಾರ, ಸಾಧನಾ ಮಾರ್ಗ, ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆ ಮತ್ತು ಶಿವಾನುಭವದ ಗಹನ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಣೆದಿದ್ದಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯನ್ನು ಓದುವಾಗ ಅದು ಒಂದು ಕಡೆ ಅಪೂರ್ವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಥನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಲಿಂಗಾಯತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಅನೇಕ ಮೌಲಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಕಾವ್ಯವಾಗಿಯೂ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯದ ವಿಶೇಷತೆಯೇ ಇದು—ಕಥೆಯ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವವನ್ನು, ಪಾತ್ರಗಳ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು, ಅನುಭವದ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ರೂಪಕಗಳ ಮೂಲಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವುದು.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಸ್ಥಾನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಕೇವಲ ಧರಿಸುವ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಹ್ನೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಸಾಧಕನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶಿವಸಂಬಂಧದ ಜೀವಂತ ಪ್ರತೀಕ. ದೇವರನ್ನು ದೂರದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರತಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹುಡುಕದೆ, ತನ್ನ ಅಂಗದ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿದ ಇಷ್ಟಲಿಂಗದ ಮೂಲಕ ನಿತ್ಯವೂ ಶಿವನನ್ನು ಅನುಸಂಧಾನಿಸುವ ಸಾಧನಾ ವಿಧಾನ ಇಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಲಿಂಗಾಯತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.

ಚಾಮರಸನು ಈ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯ ಮರ್ಮವನ್ನು ಕೇವಲ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಕಥಾನಕದ ಘಟನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅನುಭವಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯಪೀಠವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಸುತ್ತ ಶರಣರ ಸಂವಾದಗಳು ನಡೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಶರಣರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಮನು ನೀಡುವ ಉತ್ತರಗಳು ಕೇವಲ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಉತ್ತರಗಳಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಅವು ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಅನುಭವಸತ್ಯಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅನುಭವಮಂಟಪವು ಒಂದು ಸಭಾಂಗಣವಾಗಿರದೆ, ಧರ್ಮದ ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವದ ಅಂತರಂಗದೊಂದಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಲ್ಲಮನು ಶೂನ್ಯಪೀಠವನ್ನು ಏರಿದ ಘಟನೆ ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಅನುಭವಮಂಟಪವು ಶರಣರ ಅನುಭವ, ಪ್ರಶ್ನೆ, ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಪರಿಶೋಧನೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಜಾತಿ, ವರ್ಣ, ಸಂಪತ್ತು ಅಥವಾ ಪಾಂಡಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಮೌಲ್ಯವಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಅನುಭವಮಂಟಪದ ಶೂನ್ಯಪೀಠಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಮನು ಏರುವುದು ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದ ಆಂತರಿಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಶೂನ್ಯಪೀಠವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಸನವಲ್ಲ; ಅದು ಅಹಂಕಾರ, ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಆವರಣಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಪರಮಾನುಭವದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವ ಪೀಠ.

ಈ ಘಟನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಿದ್ಧರಾಮ ಶಿವಯೋಗಿಯವರ ಮಿಶ್ರಸ್ತೋತ್ರದ ತ್ರಿವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವ ಪದ್ಯವೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ—

“ಮಂಗಳವಾಡದಲ್ಲಿಪ್ಪ ಲಿಂಗವಂತರಿಗೆಲ್ಲ
ಹಿಂಗದೆ ಮೆಲ್ದಿಡಿಯ ಪ್ರಭುಲಿಂಗ ತೋರಿ
ಲಿಂಗಾಂಗ ಷಟ್ಸ್ಥಳದ ಸಂಗವ ಬೋಧಿಸಿ ಮೆರೆದ
ಮಂಗಳ ಪ್ರಭುರಾಯ ಯೋಗಿನಾಥ.”

ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳವೇಡೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಲಿಂಗವಂತರಿಗೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಪ್ರಭುಲಿಂಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಲಿಂಗಾಂಗ ಷಟ್ಸ್ಥಳದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದನೆಂಬ ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ “ಪ್ರಭುಲಿಂಗ ತೋರಿ” ಎಂಬ ಮಾತು ಲಿಂಗದ ನಿಜವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದನೆಂಬ ಆಂತರಿಕ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಲಿಂಗವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಒಂದು ಹಂತ; ಲಿಂಗದೊಂದಿಗೆ ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ಸಾಧಿಸುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಹಂತ. ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಸಾಧಕನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಪೂಜಾ ವಸ್ತುವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯದೆ, ಅವನ ಅಂತರಂಗದ ಶಿವಚೈತನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗುವ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಆಳವಾದ ಆಶಯ.

ಮಂಗಳವೇಡೆಯ ಲಿಂಗವಂತರಿಗೆ ಅಲ್ಲಮನು ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯ ಮರ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದ ಘಟನೆಯೂ ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವಾಗಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾರ್ಯಭೂಮಿಯಾದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಮಂಗಳವೇಡೆ ಲಿಂಗಾಯತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂಬ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಈ ಕಥನ ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವಂತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯ ಆಂತರಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅಲ್ಲಮನು ಬೋಧಿಸಿದನೆಂಬ ನಿರೂಪಣೆ, ಲಿಂಗಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಾನುಭವಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವನ್ನು ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಇರುವ ಮಹತ್ವ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಬೇಕು. ಆದರೆ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ದೇವರ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಕನ ಅಂಗದ ಮೇಲೆಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಭಕ್ತನ ನಡುವಿನ ಅಂತರವೇ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತನು ದೇವರನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ, ತನ್ನೊಳಗಿನ ಶಿವಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಅನುಭವಿಸುವ ಸಾಧನೆಯತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆರಾಧನೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆತ್ಮಪರಿಶುದ್ಧಿಯ ಸಾಧನವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಇಷ್ಟಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸು, ವಚನ ಮತ್ತು ಕಾಯಗಳ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದೂ ಅದರ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗ. ಲಿಂಗದ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವಾಗ ಕೈಗಳು ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ ಮನಸ್ಸು ಬೇರೆಡೆ ಅಲೆದಾಡಿದರೆ ಆ ಪೂಜೆಯ ಅಂತರಂಗ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯ ಗುರಿ ಬಾಹ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಅಂತರಂಗದ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು. ಪೂಜೆ ಕ್ರಮೇಣ ಧ್ಯಾನವಾಗಬೇಕು; ಧ್ಯಾನ ಅನುಭವವಾಗಬೇಕು; ಅನುಭವ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಿವತಾದಾತ್ಮ್ಯಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಗಬೇಕು.

ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೇ ಈ ಅನುಭವದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಕೇವಲ ಶಿವನ ಭಕ್ತನಲ್ಲ; ಶಿವಾನುಭವದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದ ಅನುಭಾವಿ. ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಪ್ರದರ್ಶನವಲ್ಲ; ಅನುಭವದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಸತ್ಯದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶರಣರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ನೀಡುವ ಉತ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಅಂತರಂಗದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟಲಿಂಗವೂ ಈ ಅನುಭವದ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾಂಗಸಾಮರಸ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಅಂಗ ಬೇರೆಬೇರೆ ಎಂದು ಕಾಣುವ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಲಿಂಗವೇ ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದ ಚೈತನ್ಯ ಎಂಬ ಅನುಭವದತ್ತ ಸಾಧಕನು ಸಾಗಬೇಕು. ಹೊರಗೆ ಕಾಣುವ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಸಾಧಕನ ಒಳಗಿನ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ದಾರಿದೀಪ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಲಿಂಗವನ್ನು ತನ್ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸಾಧನೆಯ ಪಕ್ವತೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಅಂಗದ ನಡುವಿನ ಭೇದ ಕರಗತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭೇದಾತೀತ ಅನುಭವವೇ ಲಿಂಗಾಂಗಸಾಮರಸ್ಯದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ನೆಲೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಪೂಜಾಕ್ರಮವೆಂದು ಭಾವಿಸದೆ ಅದು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ತಿರುಗಿಸುವ ಸಾಧನೆಯೆಂದು ತಿಳಿದು, ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ ನಡುವೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತಿದಿನ ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದ ಶಿವಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಭ್ಯಾಸ. ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಸಾಧಕನಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ—ಶಿವನನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹುಡುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ತನ್ನೊಳಗೆ ಹುಡುಕಬೇಕೆಂದು ಅರುಹುತ್ತದೆ.

ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯಲ್ಲಿನ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯ ನಿರೂಪಣೆ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ; ಅದು ಭಾರತೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿನ “ಅಂತರಂಗವೇ ಆರಾಧನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರ” ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಚಿಂತನೆಯನ್ನೂ ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಿಂದ ಸಾಧಕನ ಅಂತರಂಗದವರೆಗೆ ದೇವಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ತರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯ ಮೂಲ ಆಶಯ.

ಹೀಗಾಗಿ ಚಾಮರಸನ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಕಥೆಯ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಂಶ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಇಡೀ ಕಾವ್ಯದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಭುಲಿಂಗನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಮೂಲಕ ಚಾಮರಸನು ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಶಿವನತ್ತ ಸಾಗುವ ಸಾಧನಾಮಾರ್ಗವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಆರಂಭದ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಅಂತಿಮ ಅನುಭವದವರೆಗೆ ಸಾಧಕನನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.

ಚಾಮರಸನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒಂದು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ—ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುವ ಲಿಂಗವಲ್ಲ; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾದ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ದಾರಿದೀಪ. ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಹೂವು, ಧೂಪ, ದೀಪಗಳಿಂದ ನಡೆಯುವ ಬಾಹ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ; ತನ್ನ ನಡೆ-ನುಡಿ, ಕಾಯಕ, ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತವನ್ನು ಶಿವಮಯಗೊಳಿಸುವ ನಿರಂತರ ಸಾಧನೆ. ಮಂಗಳವೇಡೆಯ ಲಿಂಗವಂತರಿಗೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಬೋಧಿಸಿದ “ಲಿಂಗಾಂಗ ಷಟ್ಸ್ಥಳದ ಸಂಗ”ದ ಅಂತರಂಗವೂ ಇದೇ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯ ನಿರೂಪಣೆ ಕಾವ್ಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಮೀರಿ, ಲಿಂಗಾಯತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಜೀವಂತ ತತ್ತ್ವದರ್ಶನವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಚಾಮರಸನು ಈ ಶೂನ್ಯಪೀಠವನ್ನು “ಮಣಿರಚಿತ ಮಂಗಳದ ಪುರುಷದ ಕಣಿಯ ಪೀಠ” ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪಕದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪೀಠವು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಆಸನವಲ್ಲ; ಅದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶೂನ್ಯತೆಯ ಪರಮಸ್ಥಾನ. ಅದರ ಮೇಲೆ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿರುವ ಪ್ರಭುದೇವನು ಸಗುಣ–ನಿರ್ಗುಣ, ನಿರ್ಮಲ–ನಿರ್ವಾಣ, ಗುರು–ತತ್ತ್ವಗಳ ಸಮನ್ವಯಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಬಸವಣ್ಣನು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರಭುದೇವನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಪರಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿರುವ ಶರಣ ಸಮೂಹದೊಂದಿಗೆ ತತ್ತ್ವವಿಚಾರ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ದೃಶ್ಯವು ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿಗಳಲ್ಲ, ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾದ ಸಾಧನಾಮಾರ್ಗಗಳೆಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಭುದೇವನ ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಶರಣರ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪ್ರಭುದೇವನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸುತ್ತಾರೆ; ತಮ್ಮೊಳಗಿನ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ಅವನ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ಗೊಂದಲಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗುರು ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಬೋಧಕನ ಪಾತ್ರವಲ್ಲ. ಗುರು ಎಂದರೆ ಸಾಧಕನೊಳಗಿನ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಅವನ ಸ್ವಾನುಭವದ ದಾರಿಯನ್ನು ತೆರೆದುಕೊಡುವ ಚೈತನ್ಯ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಪ್ರಭುದೇವನ ಸನ್ನಿಧಿಯು ಶರಣರಿಗೆ ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯದಂತೆ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ಸಂಶಯಗಳು ಕರಗುತ್ತವೆ; ಅನುಭವಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ; ಸಾಧನೆಯ ದಿಕ್ಕು ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಭುದೇವರ ನಡುವಿನ ಭಕ್ತಿಯ ಸಂವಾದ ಅಪೂರ್ವವಾಗಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನು ಇಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥಾಪಕನಾಗಿ ಅಥವಾ ಅನುಭವಮಂಟಪದ ನಿರ್ಮಾತೃನಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ; ಅತ್ಯಂತ ವಿನಯಶೀಲ ಭಕ್ತನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಾಧನೆಯ ಉನ್ನತ ಹಂತಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದವನಾಗಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಭಕ್ತಿಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಗುರುಮುಖದತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ವಿನಯವೇ ಬಸವಣ್ಣನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಘನತೆ.

ಸಾಧಕನಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಮೂಲಭೂತ ಸಾಧನೆ ಭಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಂದೇಶ. ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಷಟ್ಸ್ಥಲಾಚರಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರೂ ಅದರ ಪರಮಾರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಷಟ್ಸ್ಥಲಗಳ ಸಾಧನೆ ಭಕ್ತಿಯ ನೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದು ತನ್ನ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಯ ಹಂತಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ವಿಕಸಿಸುತ್ತವೆ; ಭಕ್ತಿಯೇ ಸಾಧನೆಯ ಬೀಜ, ಷಟ್ಸ್ಥಲಗಳು ಅದರ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಿವಾನುಭವ ಅದರ ಫಲ.

ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನು ಪ್ರಭುದೇವನ ಮುಂದೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿನಯದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಭಕ್ತಿಯ ನಿಲುವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಹೇಳುವಂತೆ ಪ್ರಭುದೇವನನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾನೆ. ಬಸವಣ್ಣನ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಕುತೂಹಲಕ್ಕಿಂತ ಆತ್ಮಾನುಭವವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಶರಣನ ಹಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. “ಭಕ್ತಿಯ ನಿಲುವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಹೇಳು” ಎಂಬ ಮನೋಭಾವವು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಭಾವೋದ್ರೇಕವೆಂದು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಒಂದು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಬಸವಣ್ಣನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಪ್ರಭುದೇವನ ಉತ್ತರವು ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಭುದೇವನು ಬಸವಣ್ಣನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಧಕನಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ದೀಪ ತೋರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೇನು ಎಂಬಂತೆ, ಬೆಂಕಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚುವ ಅಗತ್ಯವೇನು ಎಂಬಂತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. “ವೇದಾಗಮಗಳ ತತ್ತ್ವಸಾರವನ್ನೇ ಆಗು ಮಾಡಲು ಬಂದ ಕಾರಣ ಪುರುಷ ನೀನು; ನಿನ್ನಂಥವನಿಗೆ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗದ ಬೋಧನೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಏನು?” ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಈ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುದೇವನಿಂದ ಬಸವಣ್ಣನಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಮಹತ್ವದ ಮಾನ್ಯತೆ ಅಡಗಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುವವನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ತಾನೇ ಭಕ್ತಿಯ ಸಾಕಾರ ರೂಪ. ಅವನ ಜೀವನವೇ ಭಕ್ತಿಯ ಭಾಷ್ಯ. ಅವನ ಕಾಯಕವೇ ಪೂಜೆ; ಅವನ ದಾಸೋಹವೇ ಆರಾಧನೆ; ಅವನ ಸಮಾಜಸೇವೆ ಶಿವಸೇವೆಯೇ. ಹೀಗಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಭುದೇವನಿಂದ ಪಾಠ ಕೇಳಬೇಕಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಷ್ಯನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರಭುದೇವನು ಅವನಲ್ಲಿರುವ ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ.

“ಬಸವಣ್ಣಾ, ನೀನು ದೈವಪುರುಷ” ಎಂಬ ಪ್ರಭುದೇವನ ಅಭಿವಂದನೆ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನ ದೈವತ್ವವು ಯಾವುದೇ ಅಲೌಕಿಕ ಅಧಿಕಾರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಂದದ್ದಲ್ಲ; ಅವನ ಬದುಕಿನ ಶುದ್ಧತೆ, ಭಕ್ತಿಯ ಆಳ, ಕಾಯಕನಿಷ್ಠೆ, ದಾಸೋಹಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣದ ಸಂಕಲ್ಪಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ. ಭಕ್ತಿಯು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ದೇವತ್ವದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬಲ್ಲದು ಎಂಬ ಶರಣತತ್ತ್ವದ ಜೀವಂತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಬಸವಣ್ಣನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಈ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವೂ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿಯು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದಲ್ಲ; ಭಕ್ತಿಯೇ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ದಾರಿ. ಅದೇ ರೀತಿ ಜ್ಞಾನವು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಜ್ಞಾನವು ಭಕ್ತಿಯ ಪರಿಪಕ್ವ ರೂಪ. ಭಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಜ್ಞಾನ ಒಣ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಾಗಬಹುದು; ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ಭಕ್ತಿ ಕುರುಡು ಆಚರಣೆಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಒಂದಾಗುವಾಗ ಅದು ಅನುಭವಜ್ಞಾನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಅನುಭವಮಂಟಪವೇ ಈ ಸಮನ್ವಯದ ಜೀವಂತ ಪ್ರತೀಕ.

ಇಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಭಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವವೂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಭಕ್ತನಿಗೆ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸಾಧನ. ಆದರೆ ಆ ಸಂಬಂಧವು ಬಾಹ್ಯ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಿಲ್ಲಬಾರದು. ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಕೈ, ಶಿವನ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬೇಕು; ಲಿಂಗವನ್ನು ಧರಿಸುವ ದೇಹ, ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರವಾಗಬೇಕು; ಲಿಂಗವನ್ನು ನೆನೆಯುವ ಮನಸ್ಸು, ಜೀವಜಗತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕರುಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆ ಬದುಕಿನ ಸಾಧನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಸವಣ್ಣನ ಭಕ್ತಿಯ ವಿಶೇಷತೆಯೂ ಇದೇ. ಅವರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳೊಳಗೆ ಬಂಧಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಅದು ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, ದಾಸೋಹದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, ಸಮತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, ಶರಣಸಂಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ದೇವರ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ; ಲಿಂಗವನ್ನು ಧರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಲಿಂಗತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬದುಕುವುದು ಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ಅರ್ಥ ಅವರ ಜೀವನದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ.

ಚಾಮರಸನ ಈ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಮಂಟಪವು ಹೀಗಾಗಿ ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶರಣರು ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ, ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಮನು ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಅವರ ಅನುಭವವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಸವಣ್ಣನು ಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮನು ಕಾಯಕಯೋಗದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ, ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವ, ಕಿನ್ನರಿ ಬ್ರಹ್ಮಯ್ಯ, ಹಡಪದ ಅಪ್ಪಣ್ಣ ಮೊದಲಾದ ಶರಣರು ಶರಣಸಮುದಾಯದ ವಿವಿಧ ಸಾಧನಾ ಮುಖಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪಾತ್ರವೂ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದ ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಪರಮ ಪ್ರಸಾದಿ ಮರುಳಶಂಕರದೇವರ ಪ್ರಸಂಗ-2

ಬಸವ ಮೀಡಿಯಾ ವಾಟ್ಸ್ ಆಪ್ ಗುಂಪು ಸೇರಲು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
https://chat.whatsapp.com/JtGWW38lyFrDf4kKL0aXGH