ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ: ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಚಿಂತನೆ 15
ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನಾ ಗತಿ-2
ಈ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನಾ ಪ್ರಸಂಗದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯಶಿಲ್ಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವಿಚಾರವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಬೋಧಿಸುವ ಬದಲು, ಕವಿ ಅದನ್ನು ಸಂಭಾಷಣೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ವಿಚಾರವು ಶುಷ್ಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಾಗದೆ ಜೀವಂತ ಅನುಭವವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಪ್ರಭುದೇವನ ಉತ್ತರ, ಶರಣರ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯಪೀಠದ ವಾತಾವರಣ—ಇವೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಟಕೀಯತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.
ಪ್ರಭುದೇವನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಬಸವಣ್ಣನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೋಚ ಮತ್ತು ವಿನಯದಿಂದ ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಅವನಿಗೆ ಸಹ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. “ಶಿವ ಶಿವಾ! ಬಿತ್ತಿ ಬೆಳೆದ ಮುನ್ನ ಮೊಳಕೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತು ನೋಡುವವರೇ ವೃಥಾ? ನಾನು ಎತ್ತ, ನಿನ್ನ ಈ ಹೊಗಳಿಕೆ ಎತ್ತ!” ಎಂಬ ಅವನ ಮನೋಭಾವದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಶರಣನ ನಿರಹಂಕಾರ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ತಾನು ಏನನ್ನೋ ಸಾಧಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಅಹಂಭಾವ ಬಸವಣ್ಣನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಸೂರ್ಯೋದಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಭುದೇವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ವಿನಯವೇ ಬಸವಣ್ಣನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮಹತ್ತರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಲಕ್ಷಣ.
ಬಸವಣ್ಣನ ಈ ನಿರಹಂಕಾರವನ್ನು ಕಂಡ ಪ್ರಭುದೇವನು ಅವನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. “ಸುಧೆಯ ನಿರುಪಮ ರುಚಿಗೆ ಬೇರೆ ಒಂದು ಸವಿಗಲಸುವವರೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೂಲಕ, ಅಮೃತದಂತಿರುವ ಅನುಭವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ರುಚಿಗೊಳಿಸಲು ಬೇರೆ ಸಿಹಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಸವಣ್ಣನಂತಹ ಮಹಾಭಕ್ತನಿಗೆ ಲಿಂಗಮಹಾಸೇವಾನುಭವದ ಸುಖವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಂದ ಬೋಧಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಬಸವಣ್ಣನೊಬ್ಬನಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವನ ಮೂಲಕ ಸಮಸ್ತ ಶರಣಸಮುದಾಯಕ್ಕೂ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಭುದೇವನು ತನ್ನ ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯವು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭುದೇವನು ಬಸವೇಶ್ವರನಂತಹ ಸಿದ್ಧಸಾಧಕರಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕಾದ ಇಷ್ಟಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಗುರಿ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಆಳವಾದುದು. ಇಷ್ಟಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ನಿಜವಾದ ಉದ್ದೇಶ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕಾದ ಉಪಾಸನೆಗೆ ಸಾಧಕನನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಭುದೇವನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಬಾಹ್ಯಲಿಂಗವು ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಲ್ಲ; ಅದು ಅಂತರ್ಲಿಂಗಾನುಸಂಧಾನಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವ ಸಾಧನ.
ಸಾಧಕನ ಮನಸ್ಸು ಮಾಯೆಯ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಚಂಚಲತೆ, ಅಹಂಕಾರ, ಆಸೆ–ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು ಅವನ ಅಂತರಂಗದ ಬೆಳಕನ್ನು ಮಸುಕಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಸಾಧಕನ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಒಂದು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಂಗದ ರೂಪವನ್ನು ಕಣ್ಣಮುಂದೆ ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡುವ ಪೂಜೆ ಕ್ರಮೇಣ ಲಿಂಗತತ್ತ್ವದ ಅರಿವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಬಾಹ್ಯೋಪಾಸನೆಯಿಂದ ಅಂತರಂಗೋಪಾಸನೆಗೆ ಸಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಇಷ್ಟಲಿಂಗಸಾಧನೆಯ ನಿಜವಾದ ಉದ್ದೇಶ.
ಪ್ರಭುದೇವನ ತತ್ತ್ವದ ಪ್ರಕಾರ, ನಿರಾಕಾರವಾದ ಪರಮತತ್ತ್ವವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಧಕನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಗ್ರಾಹ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗುರುಕಾರುಣ್ಯದಿಂದ ಆ ನಿರಾಕಾರ ಪರವಸ್ತು ಸಾಕಾರರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು ಸಾಧಕನ ಕರಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಲಿಂಗವಾಗಿ ಅವತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಗಹನವಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. ಪರಬ್ರಹ್ಮವು ಮೂಲತಃ ನಿರಾಕಾರ; ಆದರೆ ಸಾಧಕನ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಅದು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಗೃಹಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ರೂಪವೇ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ.
ಆದರೆ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವನ್ನು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲು, ಲೋಹ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಅದರ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ವಿಶ್ವಚೈತನ್ಯದ ಸಂಕೇತ. ಅದು ಸಾಧಕನಿಗೆ ಪರಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಕುರುಹು, ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದ ಪ್ರತಿಮೆ ಅಲ್ಲ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಲಿಂಗಾಯತ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಹೃದಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ಚೈತನ್ಯದ ಪ್ರತೀಕ. ಆದರೆ ಅದು ಪ್ರತಿಮೆಯಲ್ಲ. ಗುರುಮುಖದಿಂದ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಚೈತನ್ಯಮಯ ತತ್ತ್ವವು ಸಾಧಕನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಲಿಂಗದ ಅರಿವಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಲಿಂಗದರ್ಶನವು ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ಒಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು ನೋಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ; ಅದು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಸಾಧನೆಯ ಆರಂಭ. ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಹೊರಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಗುರಿ ಒಳಗಿನ ಶಿವಚೈತನ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಧಕನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾವರಲಿಂಗದೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಾವರಲಿಂಗವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಸಾಧಕನೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದು ಅವನ ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವಸ್ಮರಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಲಿಂಗಧಾರಣೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ ಶಿವಾನುಸಂಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ನಿರಂತರ ಸಾಧನೆ.
ಚಾಮರಸನ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಧಾರಣೆಗೆ ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗ ಎಂಬ ಎರಡು ಆಯಾಮಗಳಿವೆ. ಸಾಧಕನು ಮೊದಲು ಬಾಹ್ಯಲಿಂಗವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ಮೂಲಕ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ನಿರಂತರ ಅನುಸಂಧಾನದಿಂದ ಆ ಬಾಹ್ಯಲಿಂಗದ ಅರ್ಥ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಧರಿಸಿರುವ ಲಿಂಗವು ಒಳಗಿನ ಚೈತನ್ಯಲಿಂಗದ ಅರಿವಿಗೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಲಿಂಗವು ಅಂತರ್ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಲ್ಲ; ಅದು ಅಂತರ್ಲಿಂಗದ ಸಾಧನೆಗೆ ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾದ ಸಹಾಯಕ.
ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುದೇವನ ಬೋಧನೆಯ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಸಾಧಕನಿಗೆ ಅಂತರ್ಲಿಂಗಧಾರಣೆಯ ಶಕ್ತಿ ಇನ್ನೂ ಬೆಳೆಯದಿದ್ದರೆ, ಬಾಹ್ಯಲಿಂಗವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯ. ಏಕೆಂದರೆ ಬಾಹ್ಯಲಿಂಗವು ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶಿವತತ್ತ್ವದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ನೆನಪಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯಲಿಂಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅಂತರ್ಲಿಂಗದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು ಸಾಧನೆಯ ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮವಲ್ಲ. ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗಗಳ ನಡುವೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದೇ ಇಷ್ಟಲಿಂಗಧಾರಣೆಯ ಉದ್ದೇಶ.
ಪ್ರಭುದೇವನ ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಮಹಾಲಿಂಗದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. ಮಹಾಲಿಂಗವು ಜೀವಿಗಳ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಚಾಮರಸನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮೂಲಾಧಾರ, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಭ್ರೂಮಧ್ಯ. ಈ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಜ್ಯೋತಿರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಜ್ಯೋತಿಯೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮದ ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪ. ಸಾಧಕನು ಈ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಈ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವಾಗಿ ಭಾವಿಸಿ ನಿರಂತರ ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡುವುದೇ ಅಂತರ್ಲಿಂಗಧಾರಣೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಧಾನವೆಂದು ಈ ತತ್ತ್ವ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿ “ಜ್ಯೋತಿ” ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಅದು ಹೊರಗಿನ ದೀಪದ ಬೆಳಕಲ್ಲ; ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಆತ್ಮಚೈತನ್ಯದ ಬೆಳಕು. ದೇಹದೊಳಗೆ ಇರುವ ಜೀವಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಪರಮಚೈತನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅನುಸಂಧಾನಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಾನುಸಂಧಾನ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಹೊರಗಿನ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಹುಡುಕುವುದಲ್ಲ; ಆ ಲಿಂಗದ ಮೂಲಕ ತನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಶಿವಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಇದರಿಂದ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಸಾಧಕನಿಗೆ ದೇವರ ರೂಪವನ್ನೂ, ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಸಾಧಕನು “ಇದು ಶಿವನ ಲಿಂಗ” ಎಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ “ಶಿವನು ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದಾನೆ” ಎಂಬ ಅರಿವು ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ “ನಾನು ಮತ್ತು ಶಿವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಲ್ಲ; ನನ್ನೊಳಗಿನ ಚೈತನ್ಯವೇ ಶಿವಚೈತನ್ಯದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ” ಎಂಬ ಅನುಭವದ ಕಡೆಗೆ ಅವನು ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬಾಹ್ಯಲಿಂಗದಿಂದ ಅಂತರ್ಲಿಂಗಕ್ಕೆ, ಅಂತರ್ಲಿಂಗದಿಂದ ಪ್ರಾಣಲಿಂಗದ ಅರಿವಿಗೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಪರಮಲಿಂಗದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಈ ಪಯಣವೇ ಇಷ್ಟಲಿಂಗಸಾಧನೆಯ ಆಂತರಿಕ ಮಾರ್ಗ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಇಷ್ಟಲಿಂಗಧಾರಣೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಅದರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆಳವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದು ಸ್ಮರಣೆ, ಅನುಸಂಧಾನ, ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಶಿವಾನುಭವಗಳ ನಿರಂತರ ಸಾಧನೆ. ಕರದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿರುವ ಲಿಂಗವು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು; ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಲಿಂಗವು ಚೈತನ್ಯದ ಅನುಭವವಾಗಿ ಅರಳಬೇಕು; ಆ ಅನುಭವವು ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಯಕದಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಬೇಕು.
ಇಷ್ಟಲಿಂಗವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯಕಾಂತ ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ‘ಕಾಂತಿ’ ಎಂಬ ಔಷಧೀಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಳಪುಳ್ಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಲೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸಾಧಕನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಿರೂಪಣೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾಹ್ಯರೂಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಅದರ ಆಂತರಿಕ ಸಾಧನಾಮೌಲ್ಯ. ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಸಾಧಕನ ಹೃದಯದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು, ಅವನ ಪ್ರಾಣಲಿಂಗದ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕರದಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಲಿಂಗವು ಸಾಧಕನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಮಹಾಲಿಂಗದ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಒಂದು ದೃಶ್ಯಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ‘ಕಾಂತಿ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೂ ಒಂದು ರೂಪಕಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಲಿಂಗದ ಹೊಳಪು ಕೇವಲ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಪ್ರಕಾಶವಲ್ಲ; ಅದು ಸಾಧಕನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಂಕೇತ. ಹೊರಗಿನ ಲಿಂಗವು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುವಂತೆ, ಅದರ ಅನುಸಂಧಾನದಿಂದ ಒಳಗಿನ ಚೈತನ್ಯವೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ ಲಿಂಗದ ಬಾಹ್ಯಕಾಂತಿ ಕ್ರಮೇಣ ಸಾಧಕನ ಅಂತರಂಗದ ಜ್ಞಾನಕಾಂತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುವುದು ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯ ಆಂತರಿಕ ಆಶಯ.
ಇಷ್ಟಲಿಂಗಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿನಿರೋಧಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚಿತ್ತದ ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಮಹತ್ವದ ಸಾಧನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಹೊರಗಿನ ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿದಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮನಸ್ಸೂ ಅವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಓಡುತ್ತದೆ. ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಯೂ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೃಷ್ಟಿನಿರೋಧವು ಕೇವಲ ಕಣ್ಣಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವಲ್ಲ; ಅದು ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಗುವ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲು.
ದೃಷ್ಟಿನಿರೋಧವೇ ಮನೋಲಯದ ಅಡಿಗಲ್ಲು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಈ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಮನಸ್ಸು ಸ್ವಭಾವತಃ ಒಂದೇ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ನೆಲೆಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಒಂದು ವಿಷಯದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಜಿಗಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಸಾಧಕನಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧ್ಯಾನಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಪ ಮತ್ತು ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡುತ್ತಾ, ತದೇಕಚಿತ್ತದಿಂದ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ನೆಟ್ಟಾಗ, ಹೊರಗಿನ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಕ್ರಮೇಣ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ಅಲೆಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತವೆ. ಚಿತ್ತವು ಒಂದೇ ಬಿಂದುವಿನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಕೊನೆಗೆ ಆ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಚಾಮರಸನು “ಸುಳಿದು ಸೂಸುವ ಗಾಳಿ ನಿಂತು” ಎಂಬ ಸುಂದರ ರೂಪಕದ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆ ನಿಂತಾಗ ಅದರ ಅಲೆಮಾಲೆಯೂ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ ವೃತ್ತಿಗಳ ಚಲನೆ ನಿಂತಾಗ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಿರತೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಿರತೆಯೇ ಸಾಧಕನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಘಟ್ಟ. ಮನಸ್ಸು ಹೊರಗಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ತನ್ನ ಮೂಲದತ್ತ ತಿರುಗಿದಾಗ ಆತ್ಮಸಾಧನೆಯ ನಿಜವಾದ ಅನುಭವ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದಾದ ನಂತರ ಸಂಭವಿಸುವ ಬಿಂದುಸಿದ್ಧಿ ಸಾಧನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಂತ. ಬಿಂದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಭೌತಿಕ ಚುಕ್ಕೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಚಿತ್ತದ ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಪರಮಸೂಚಕ. ಅನೇಕ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದ ಮನಸ್ಸು ಒಂದೇ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದಾಗ, ಅದರ ಎಲ್ಲ ಚಲನೆಗಳೂ ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಪರಿಪಕ್ವತೆಯೇ ಬಿಂದುಸಿದ್ಧಿ. ಅದರಿಂದ ಸಾಧಕನು ಕ್ರಮೇಣ ತನ್ನೊಳಗಿನ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ.
ಈ ಸಾಧನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಗಹನವಾದ ರೂಪವೇ ಶಾಂಭವೀ ಮುದ್ರೆ ಅಥವಾ ಯೋಗರಾಜ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಶಿವಯೋಗ. ಶಾಂಭವೀ ಮುದ್ರೆಯ ಸಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಕಣ್ಣಿನ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಪರಮತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವ ಅಂತರಂಗ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಹೊರಗೆ ಕಣ್ಣುಗಳು ಲಿಂಗದ ಕಡೆಗೆ ನೆಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಒಳಗೆ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಾಣಲಿಂಗದ ಅನುಸಂಧಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಬಾಹ್ಯ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗದ ಧ್ಯಾನ ಒಂದೇ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುವಾಗ ಶಿವಯೋಗದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ.
ಇಷ್ಟಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ್ಲಕ್ಷ್ಯವೂ ಜಾಗೃತವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಲಿಂಗವು ಕ್ರಮೇಣ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಭಾವಲಿಂಗದ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಕೇವಲ ಪೂಜೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಒಳಗಿನ ಚೈತನ್ಯದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆಯುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಲಿಂಗವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಒಳಗಿನ ಲಿಂಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು—ಇದೇ ಈ ಸಾಧನೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ.
ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಲಿಂಗಾರ್ಚನೆ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ, ಅಂತರಂಗದ ಪ್ರಾಣಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಪರಮತತ್ತ್ವದ ಮಹಾಲಿಂಗ—ಇವುಗಳ ನಡುವಿನ ಅನುಸಂಧಾನ ಗಾಢವಾದಂತೆ ಸಾಧಕನ ಅನುಭವವೂ ಪರಿಪಕ್ವವಾಗುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವು “ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಶಿವ” ಎಂಬ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದು “ನನ್ನೊಳಗಿರುವ ಶಿವ” ಎಂಬ ಅನುಭವವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ “ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಚೈತನ್ಯವೇ ಶಿವ” ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಸಾಧಕನು ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಮನಸ್ಕ ಅಥವಾ ಅಂತರ್ಮುಖ ಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ನೋಡಬಹುದು. ಮನಸ್ಸಿನ ನಿರಂತರ ವೃತ್ತಿಗಳು ಶಮನಗೊಂಡಾಗ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೋಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಚೆಯೊಂದು ನಿಶ್ಚಲ ಚೈತನ್ಯ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮನಸ್ಸಿನ ನಾಶವೆಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲ ವೃತ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲವಾದ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ. ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯ ಪರಮ ಗುರಿಯೂ ಇದೇ—ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೊರಗಿನ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆಳೆದು ಶಿವಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವುದು.
ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಕ ಮತ್ತು ಪೂಜ್ಯ ಎಂಬ ಭೇದವೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ “ನಾನು ಪೂಜಕ, ಲಿಂಗವು ಪೂಜ್ಯ” ಎಂಬ ಭಾವವಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಧನೆ ಗಾಢವಾದಂತೆ “ನಾನು ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ” ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ “ಲಿಂಗತತ್ತ್ವವೇ ನನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ” ಎಂಬ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಸಾಧಕನು ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪೂಜಕ, ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಪೂಜ್ಯ—ಈ ಮೂರುಗಳ ನಡುವಿನ ಭೇದ ಕರಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ಆತ್ಮಾನುಭವದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.
ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಧಕನಿಗೆ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೇ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ಭೇದದ ಗೋಡೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ಚೈತನ್ಯ, ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳ ಹಿಂದೆಯೂ ಒಂದೇ ಪರತತ್ತ್ವ, ಎಲ್ಲ ಚಲನೆಗಳ ಹಿಂದೆಯೂ ಒಂದೇ ಶಿವಶಕ್ತಿ ಎಂಬ ಅನುಭವ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯ ಅಂತಿಮ ಫಲವು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲ; ಅದು ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕ ಚೈತನ್ಯದ ಅನುಭವ.
ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಇಷ್ಟಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತಕ್ಕೂ ಆಂತರಿಕ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಲಿಂಗವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು—ಶಿವಸ್ಮರಣೆಯ ಸಂಕಲ್ಪ; ಲಿಂಗವನ್ನು ನೋಡುವುದು—ದೃಷ್ಟಿಯ ಏಕಾಗ್ರತೆ; ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು—ಭಕ್ತಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ; ಲಿಂಗವನ್ನು ಅನುಸಂಧಾನಿಸುವುದು—ಚಿತ್ತದ ಅಂತರ್ಮುಖತೆ; ದೃಷ್ಟಿನಿರೋಧ—ಮನೋನಿಗ್ರಹ; ಬಿಂದುಸಿದ್ಧಿ—ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಪರಿಪಕ್ವತೆ; ಅಂತರ್ಲಿಂಗಾನುಭವ—ಶಿವಚೈತನ್ಯದ ಅರಿವು; ಪೂಜಕ–ಪೂಜ್ಯ ಭೇದದ ಲಯ—ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಇಷ್ಟಲಿಂಗೋಪಾಸನೆಯ ನಿಜವಾದ ರಹಸ್ಯ ಲಿಂಗವನ್ನು ನೋಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಲಿಂಗದ ಮೂಲಕ ತನ್ನನ್ನೇ ನೋಡುವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಗವು ಸಾಧಕನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಆ ದೃಷ್ಟಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ; ಒಳಮುಖವಾದ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಮೂಲಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಇಷ್ಟಲಿಂಗದ ಅನುಸಂಧಾನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸಾಧನೆ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಕಲ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೂ ಪರಮಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವೆಂಬ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯವಸಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಪ್ರಭುದೇವನ ಇಷ್ಟಲಿಂಗತತ್ತ್ವದ ಆಂತರಿಕ ಮಹಿಮೆ; ಇದೇ ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಯೋಗವಾಗಿ, ಯೋಗ ಜ್ಞಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಅರಳುವ ಮಹಾಪಥ.
ಬಸವ ಮೀಡಿಯಾ ವಾಟ್ಸ್ ಆಪ್ ಗುಂಪು ಸೇರಲು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
https://chat.whatsapp.com/JtGWW38lyFrDf4kKL0aXGH
