ವಜ್ರದೇಹಿ-ಬಯಲದೇಹಿ ಮುಖಾಮುಖಿ

ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ: ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಚಿಂತನೆ 21

ಕಾಯ ಬಲಿದರೆ ಮಾಯೆ ಬಲಿವುದು

ಮಾಯೆ ಬಲಿದರೆ ಛಾಯೆ ಬಲಿವುದು

ಕಾಯ ಮಾಯಾ ಛಾಯೆ ಬಲಿದರೆ ಸಿದ್ಧತನವಲ್ಲ

ಕಾಯ ಮಾಯಾ ಛಾಯ ದಾಗಿನ

ದಾಯವನು ಕಳೆದುಳಿದನಾದಡೆ

ರಾಯನಾತನು ಸಿದ್ಧರಲಿ ಗೋರಕ್ಷ ಕೇಳೆಂದ

ಚಾಮರಸನ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಲೋಕಸಂಚಾರವು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಮಹಾತ್ಮನ ಸಂಚಾರದ ಕಥೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಆತ್ಮಸಾಧನೆಯ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಲೋಕಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ದಿವ್ಯಯಾತ್ರೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹ, ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನೆರಳಿನಂತಿರುವ ಛಾಯೆ—ಈ ಮೂರನ್ನೂ ಮೀರಿ ಸಾಗಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ಸಿದ್ಧತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಚಾಮರಸನು ಗೋರಕ್ಷನ ಪ್ರಸಂಗದ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇಹಬಲವೇ ಸಾಧನೆಯ ಪರಮ ಗುರಿಯಲ್ಲ; ಮಾಯೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದೆವೆಂಬ ಭ್ರಮೆಯೂ ಅಂತಿಮ ಸಿದ್ಧಿಯಲ್ಲ; ಮಾಯೆಯ ನೆರಳನ್ನೂ ಮೀರಿ ಅಹಂಕಾರರಹಿತವಾದ ಆತ್ಮಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಿದ್ಧತತ್ವದ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಸಾಧ್ಯವೆಂಬುದು ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಆಂತರಿಕ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.

ಈ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಶ್ರೀಗಿರಿಗೆ ಆಗಮನವು ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅವರ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಭೂಮಿ ಪಾವನವಾಗುತ್ತದೆ, ನದಿಗಳು ತೀರ್ಥಗಳಾಗುತ್ತವೆ, ಪರ್ವತಗಳು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ವೃಕ್ಷಗಳು ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಗಳ ವೈಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ, ಸರೋವರಗಳು ಅಮೃತಮಯವಾದ ಮಡುಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಈ ರೂಪಾಂತರವು ಕೇವಲ ಅದ್ಭುತ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲ; ಪರಮಜ್ಞಾನಿಯ ಅಂತರಂಗದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವು ಅವನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಜಗತ್ತಿನ ಮೇಲೂ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕಾವ್ಯಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾಣುವ ಬೆಟ್ಟ, ನದಿ, ಮರ, ಸರೋವರಗಳು ಜ್ಞಾನಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಶ್ರೀಗಿರಿಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಜೀವಂತ ಕಾವ್ಯಪಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ನಡೆವ ಲತೆಗಳು ನಗುವ ಗಿಡುಗಳು

ನುಡಿವ ಶಿಲೆಗಳು ತೇಜದಿಂದುರಿ

ಯಿಡುವ ತರುಗಳು ದಿವ್ಯ ರುಚಿಗಳನೀವ ಗುಲ್ಮಗಳು

ಕುಡಿದೊಡಂತಃಕರಣ ಶುದ್ಧಿಯ

ಕೊಡುವ ಮಡುಗಳು ಜಾತಿವೈರವ

ತೊಡದ ಖಗಮೃಗ ಮೆರೆದುದಾ ಶ್ರೀಗಿರಿಯ ಶಿಖರದಲಿ

ಏರಿ ನೋಡಲು ಸತ್ಯ ಲೋಕಕೆ

ಹಾರಿಸುವ ಗಿರಿ ಶಿಖರಗಳು ಮಿಗೆ

ಮೀರಿ ಹೊಕ್ಕೊಡೆ ಸಪ್ತ ಪಾತಾಳದ ಸಘಾಟಿಕೆಯ

ತೋರಿಸುವ ಬಿಂಕದ ಬಿಲಂಗಳು

ಸಾರಿ ಸಾಧಕರೇನ ಬಗೆದುದ

ಹೇರಿ ಕೊಡುವ ಸುವಸ್ತುವಿರ್ದುವು ಪರ್ವತಾಗ್ರದಲಿ

ಚಾಮರಸನು ಶ್ರೀಗಿರಿಯ ವೈಭವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯದ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ಲತೆಗಳು ನಗುವಂತಿವೆ, ಗಿಡಗಳು ಮಾತನಾಡುವಂತಿವೆ, ಶಿಲೆಗಳು ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಉರಿಯುವಂತಿವೆ, ಮರಗಳು ದಿವ್ಯಸುಗಂಧವನ್ನು ಬೀರುವಂತಿವೆ, ಮಡುಗಳು ಜಾತಿವೈರವನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕುವ ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆತ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶಕ್ಕೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತಾರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೀಗಿರಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಧಕರ ಅಂತರಂಗಶುದ್ಧಿಯ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರದೆ ಒಂದೇ ಅನುಭವದ ಎರಡು ಮುಖಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಶ್ರೀಗಿರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಗೋರಕ್ಷಸಿದ್ಧನು ತನ್ನ ಯೋಗಸಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ದೇಹಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ, ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ವಜ್ರದೇಹವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮರಣವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗಸಾಧನೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಚಾಮರಸನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇಹವನ್ನು ಅಮರಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ದೊರೆತರೂ ಅದು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಲ್ಲ. ದೇಹಸಿದ್ಧಿ ಸಾಧನೆಯ ಒಂದು ಹಂತವಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ದೇಹ, ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಪರಮಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಸಿದ್ಧಿ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಗೋರಕ್ಷನಂತಹ ಮಹಾಸಿದ್ಧನ ಬಳಿಗೂ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಚಾಮರಸ ಕವಿಯ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಗೋರಕ್ಷನ ಪ್ರಸಂಗವು ಬರೀ ಇಬ್ಬರು ಸಿದ್ಧಪುರುಷರ ಭೇಟಿಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಅದು ದೇಹಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಿದ್ಧಿ, ಯೋಗಬಲ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಬಲ, ದೇಹಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ನಿರಹಂಕಾರ, ಮಾಯೆಯ ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಬಯಲಿನ ಅನುಭವಗಳ ನಡುವಿನ ಆಳವಾದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಂವಾದವಾಗಿದೆ. ಗೋರಕ್ಷನು ತನ್ನ ಕಠಿಣ ಯೋಗಸಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಕಾಯಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ, ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ವಜ್ರದಂತೆ ದೃಢಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಮರಣವಿಲ್ಲ, ಕಾಲನಿಗೆ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವ ಅವನಲ್ಲಿ ಬಲವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಿದ್ಧಿಯ ಹೆಮ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಗಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಗೋರಕ್ಷನ ಎದುರಿಗೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಬಂದು ನಿಲ್ಲುವ ಸಂದರ್ಭವೇ ಕಾವ್ಯದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಾಮರಸನು ಅಲ್ಲಮನನ್ನು ಕೇವಲ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಯೋಗಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಸಿದ್ಧಿಯ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಗೋರಕ್ಷನು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಆಗಮನವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಸಹಜವಾದ ವಿನಯದಿಂದ ಅವರ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಎರಗುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಕಾಯಸಿದ್ಧಿಯ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಗಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಾಧಕನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಅವನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಹಂಕಾರದ ಮೂಲವನ್ನು ಅರಿತು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. “ಯಾವ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಂದಿರಿ? ಬಂದ ಕಾರಣವೇನು?” ಎಂಬ ಗೋರಕ್ಷನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ, ದೇಹದ ಆಸೆಗಳಿಂದ ಕುದಿದು ಕಳವಳಪಡುವವರಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸಲು ಬಂದಿರುವೆನೆಂದು ಅಲ್ಲಮನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮನ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣದ ದೃಷ್ಟಿಯೂ, ಅವನ ಗುರುತ್ವದ ಸ್ವರೂಪವೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಬಂದವನಲ್ಲ; ಸಾಧನೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದಾರಿತಪ್ಪಿರುವ ಜೀವಿಗೆ ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪದ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಬಂದವನು.

ಗೋರಕ್ಷನು ಅಲ್ಲಮನ ಮಾತಿನ ಅಂತರಾರ್ಥವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ತನ್ನ ಕಾಯಸಿದ್ಧಿಯನ್ನೇ ಪರಮಸಿದ್ಧಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. “ತನ್ನನ್ನು ತಾನರಿಯದ ಮೂಢನು ಅನ್ಯರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲನು?” ಎಂಬ ಅಲ್ಲಮನ ಮಾತು ಅವನ ದೇಹಾಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ನೇರವಾದ ಹೊಡೆತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಒಂದು ತತ್ತ್ವ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಸಾಧಕನಿಗೆ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಅರಿವು ಇರಬಹುದು; ತನ್ನ ಸಾಧನೆಯ ಫಲಗಳ ಅರಿವೂ ಇರಬಹುದು; ಆದರೆ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ಅರಿವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆ ಜ್ಞಾನ ಅಪೂರ್ಣ. ಇತರರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮೊದಲು ಸಾಧಕನು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಳೆಯಬೇಕು. ಹೊರಗಿನ ಶಕ್ತಿಯ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕಿಂತ ಒಳಗಿನ ಅಜ್ಞಾನದ ಕ್ಷಯವೇ ನಿಜವಾದ ಸಾಧನೆಯ ಮಾನದಂಡ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಲ್ಲಮನು ಗೋರಕ್ಷನಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅಲ್ಲಮನ ಮಾತಿನಿಂದ ಗೋರಕ್ಷನ ಅಹಂಕಾರ ಕೆರಳುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ವಜ್ರಸದೃಶ ಕಾಯಸಿದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ಅಪಾರವಾದ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ. ಯೋಗಸಾಧನೆಯಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಮರಣಕ್ಕೆ ಅತೀತಗೊಳಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಭಾವ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಮನೋಭಾವವನ್ನೇ ಚಾಮರಸನು “ವಜ್ರದೇಹಿ–ಬಯಲದೇಹಿ ಮುಖಾಮುಖಿ”ಎಂಬ ಸಂಕೇತದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತಾನೆ. ಗೋರಕ್ಷನ ವಜ್ರದೇಹವು ದೇಹವನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಯೋಗಸಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವಾದರೆ, ಅಲ್ಲಮನ ಬಯಲದೇಹವು ದೇಹದ ಮಿತಿಯನ್ನೇ ಮೀರಿ ನಿಂತ ಆತ್ಮಾನುಭವದ ಸಂಕೇತ. ಒಂದೆಡೆ ದೇಹವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಪ್ರಯತ್ನ; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ದೇಹವೇ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವಲ್ಲವೆಂಬ ಅರಿವು. ಒಂದೆಡೆ ಕಾಯದ ದೃಢತೆ; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಕಾಯಾಭಿಮಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಬಯಲಿನ ಸ್ಥಿತಿ. ಈ ಎರಡು ದೃಷ್ಟಿಗಳ ಮುಖಾಮುಖಿಯೇ ಗೋರಕ್ಷ–ಅಲ್ಲಮ ಸಂವಾದದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಹೃದಯವಾಗಿದೆ.

ಚಾಮರಸನು ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. “ಕಾಯ ಬಲಿದರೆ ಮಾಯೆ ಬಲವುದು; ಮಾಯೆ ಬಲಿದರೆ ಛಾಯೆ ಬಲವುದು” ಎಂಬ ಆಶಯದಲ್ಲಿ ದೇಹ, ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಛಾಯೆ ಎಂಬ ಮೂರು ಪದರಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ದೇಹವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದಷ್ಟರಿಂದ ಸಾಧನೆ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ದೇಹಾಭಿಮಾನವು ಉಳಿದಿರುವವರೆಗೆ ಮಾಯೆಯ ಬಲವೂ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಾಯೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬಂಧನವನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೇಲೆಯೂ ಅದರ ಛಾಯೆಯಂತಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಹಂಕಾರ, ಸಿದ್ಧಿಯ ಗರ್ವ, ಸ್ವಸಾಧನೆಯ ಮೇಲಿನ ಮೋಹ ಉಳಿಯಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಯ, ಮಾಯೆ, ಛಾಯೆ—ಈ ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಸಿದ್ಧಿಯ ಲಕ್ಷಣ. ದೇಹವನ್ನು ಮರಣದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಒಂದು ಯೋಗಸಾಧನೆಯ ಫಲವಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ “ನಾನು” ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನೇ ಮೀರಿಸುವುದು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಫಲ. ಚಾಮರಸನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಇಲ್ಲಿಯೇ “ಕಾಯಸಿದ್ಧಿ”ಯನ್ನು ಚಾಮರಸನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಗೋರಕ್ಷನ ಸಾಧನೆ ಸುಳ್ಳಲ್ಲ; ಅವನು ಗಳಿಸಿರುವ ಯೋಗಬಲವೂ ಅಸಾಧಾರಣವೇ. ಆದರೆ ಆ ಸಾಧನೆಯ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಏನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕವಿ ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ. ದೇಹವನ್ನು ಅಮರಗೊಳಿಸಿದರೂ ದೇಹಾಭಿಮಾನ ಉಳಿದರೆ, ಮರಣವನ್ನು ಗೆದ್ದೆನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೂ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಗೆಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಪೂರ್ಣಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಜಯ ಸಾಧಿಸುವುದು ಸಾಧನೆಯ ಒಂದು ಹಂತ; ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದ “ನಾನು” ಎಂಬ ಭಾವದ ಮೇಲೆ ಜಯ ಸಾಧಿಸುವುದು ಅದರ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರಿಯದಾಗ ಸಾಧನೆಯೇ ಹೊಸ ಬಂಧನವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋರಕ್ಷನ ಸಮಸ್ಯೆಯೂ ಇದೇ—ಅವನು ದೇಹವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾನೆ; ಆದರೆ ದೇಹವನ್ನು ಗೆದ್ದವನು ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಮುಕ್ತನಾಗಿಲ್ಲ.

ಎಲು ತೊಗಲು ಮಲಮೂತ್ರ ನೆತ್ತರ

ಕೊಳೆಯಾಗಿಹ ಹೇಸಿಕೆಯ ತನಿ

ಗೊಳೆಯೊಡಲು ತಾನೆಂಬ ಮೂರ್ಖನು ತನ್ನನರಿದಪನೆ

ಸಲುವುದೇ ಕಾಪಾಲಮಾರ್ಗಕೆ

ಹಳಿವ ತಹರೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯದ

ನೆಲೆಯನರಿವುದು ಸೂರೆಯೇ ಗೋರಕ್ಷ…

ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವ್ಯಂಗ್ಯವೂ ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. “ಎಲುಬು, ತೊಗಲು, ಮಲಮೂತ್ರ, ನೆತ್ತರು, ಕೊಳೆಯಾಗಿ ಹೇಸಿಕೆಯ ತನು; ಗೋಳಿಯೊಳಲು ತಾನೇಂಬ ಮೂರ್ಖನು ತನ್ನನ್ನರಿಯದವನು” ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಮೂಲಕ ದೇಹದ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಲ್ಲಮನು ಗೋರಕ್ಷನ ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಎಷ್ಟೇ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿದರೂ, ಎಷ್ಟೇ ಯೋಗಬಲದಿಂದ ಅದನ್ನು ದೃಢಗೊಳಿಸಿದರೂ, ದೇಹದ ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮರೆತು ಅದನ್ನೇ ಪರಮವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ಅಜ್ಞಾನ. ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮನ ಮಾತು ದೇಹದ ನಿಂದೆಯಲ್ಲ; ದೇಹವನ್ನೇ ಆತ್ಮವೆಂದು ಭ್ರಮಿಸುವ ದೇಹಾಭಿಮಾನದ ನಿಂದೆ. ದೇಹವು ಸಾಧನೆಯ ಸಾಧನ; ಅದು ಸಾಧನೆಯ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಲ್ಲ. ದೇಹವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ದೇಹಾತೀತ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕೇ ಹೊರತು, ದೇಹದ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಬಾರದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.

ಎಲೆ ಮರುಳೆ ಮೃದುವಾದ ಮಾಯೆಯ

ಬಲೆಯ ಬಲ್ಲಿತ ಮಾಡಿ ಸಾವನು

ಗೆಲಿದೆನೆಂದು ನಿರರ್ಥದಲಿ ಹಾರೈಸದಿರು ಬರಿದೆ

ತಿಳಿವೊಡೀ ತನು ತಾನೆ ಕಾಲನ

ನಿಳಯ ನೀನಿದ ನಂಬಿ ನುಡಿದರೆ

ಪ್ರಳಯ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಡುವುದೇ ಗೋರಕ್ಷ…

ಗೋರಕ್ಷನು ತನ್ನ ದೇಹವು ಮಾಯೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಮರಣದ ಬಾಧೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ವಜ್ರದೇಹವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಂಡಾಗ, ಅಲ್ಲಮನು ಮತ್ತೊಂದು ಆಳವಾದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ. “ಮೃದುವಾದ ಮಾಯೆಯ ಬಲೆಯನ್ನು ಬಲಿತಗೊಳಿಸಿ ಸಾವನ್ನು ಗೆದ್ದೆನೆಂದು ನಿರರ್ಥಕವಾಗಿ ಹಾರೈಸಬೇಡ; ತಿಳಿವೊಡನೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಕಾಲನ ನಿವಾಸವೆಂದು ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಳಯವೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಮನು ಗೋರಕ್ಷನಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ “ಕಾಲ”ವು ಕೇವಲ ದೇಹವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಮರಣದೇವತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಕಾಲ, ಮಾಯೆ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನಗಳ ಸಮಗ್ರ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಮರಣವಿಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದರಿಂದ ಕಾಲಾತೀತ ಸ್ಥಿತಿ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಲಾತೀತವಾಗುವುದು ದೇಹದ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದರಿಂದಲ್ಲ; ಕಾಲಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವ “ನಾನು” ಎಂಬ ಸೀಮಿತ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ದಾಟುವುದರಿಂದ.

ಗೋರಕ್ಷನಿಗೆ ಅಲ್ಲಮನ ಮಾತು ಮೊದಲಿಗೆ ತನ್ನ ಸಾಧನೆಯ ಅವಮಾನವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕ್ರಮೇಣ ಅವನು ತನ್ನ ಕಾಯಸಿದ್ಧಿಯ ಮಹಿಮೆಯೊಳಗೆ ಅಡಗಿರುವ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯೇ ಅಂತಿಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ಸಿದ್ಧಿಯ ಅರಿವು ಮೂಡತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರಸಂಗದ ನಿಜವಾದ ತಿರುವು. ಅಲ್ಲಮನು ಗೋರಕ್ಷನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಬಂದವನಲ್ಲ; ಅವನನ್ನು ಅವನಿಂದಲೇ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲು ಬಂದವನು. ಹೊರಗಿನ ಯೋಗಶಕ್ತಿಯ ಮುಂದೆ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಬದಲು, ಅವನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ತಪ್ಪು ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ಅಲ್ಲಮನ ಮಾರ್ಗ. ಹೀಗಾಗಿ ಗೋರಕ್ಷ–ಅಲ್ಲಮ ಸಂವಾದವು ಯೋಗಿಗಳ ನಡುವಿನ ಶಕ್ತಿಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಗುರು ಮತ್ತು ಸಾಧಕನ ನಡುವಿನ ಜ್ಞಾನಸಂವಾದವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಮಹತ್ವ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಗೋರಕ್ಷನ ವಜ್ರದೇಹವು ಸಾಧನೆಯ ಅದ್ಭುತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಅಲ್ಲಮನ ಬಯಲದೇಹವು ಎಲ್ಲ ಸಾಧನೆಗಳ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಾದ ನಿರ್ಲೇಪ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಯವು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಳಗಿನ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ; ಬಯಲು ಅದನ್ನು ಮೀರುವ ಅನುಭವ. ಸಿದ್ಧಿಯು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು; ಜ್ಞಾನವು ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಗವು ದೇಹವನ್ನು ಶಿಸ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಬಹುದು; ಅನುಭವಜ್ಞಾನವು ದೇಹಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಚಾಮರಸನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸಿದ್ಧನು ತನ್ನ ಸಾಧನೆಯ ಫಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವವನಲ್ಲ; ತನ್ನಲ್ಲಿ “ಸಿದ್ಧನಾದೆ” ಎಂಬ ಭಾವವೂ ಉಳಿಯದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದವನು.

ಗೋರಕ್ಷನ ಪ್ರಸಂಗದ ಮೂಲಕ ಚಾಮರಸನು ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಅನುಭವಗಳು, ಶಕ್ತಿಗಳು, ಪವಾಡಗಳು, ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಾಧಕನಿಗೆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿನ ಗುರುತುಗಳಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಅವನ್ನೇ ಗುರಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಸಾಧನೆಯ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿದ್ಧಿಯು ಸಾಧಕನನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಅದು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಾರದು. ಶಕ್ತಿ ಬಂದಷ್ಟೂ ವಿನಯ ಹೆಚ್ಚಬೇಕು; ಅನುಭವ ಗಾಢವಾದಷ್ಟೂ “ನಾನು” ಎಂಬ ಭಾವ ಕ್ಷೀಣಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಬಂದ ಶಕ್ತಿಯೇ ಹೊಸ ಮಾಯೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋರಕ್ಷನ ಕಾಯಸಿದ್ಧಿಯ ಪ್ರಸಂಗದ ಮೂಲಕ ಚಾಮರಸನು ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಪಾಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಪಾತ್ರ ಇನ್ನಷ್ಟು ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸಿದ್ಧರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವವನು ಅಲ್ಲ; ಸಿದ್ಧಿಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವವನು. ಅವನು ಯೋಗವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವವನು ಅಲ್ಲ; ಯೋಗವನ್ನು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಕಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವವನು. ಅವನು ದೇಹವನ್ನು ಹೀನವೆಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಹೀನವೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಯ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಎಂದರೆ ದೇಹವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ, ದೇಹಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು; ಮರಣವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಲ್ಲ, ಮರಣಭಯದ ಮೂಲವಾದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಾಟುವುದು; ಮಾಯೆಯನ್ನು ಬಲಹೀನಗೊಳಿಸುವುದಲ್ಲ, ಮಾಯೆಯೇ ಸತ್ಯವೆಂಬ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗುವುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಗೋರಕ್ಷ–ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಸಂಗವು ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ರೂಪಕವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಲೀಲಾವಿಶ್ವಂಭರ

ಬಸವ ಮೀಡಿಯಾ ವಾಟ್ಸ್ ಆಪ್ ಗುಂಪು ಸೇರಲು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
https://chat.whatsapp.com/JtGWW38lyFrDf4kKL0aXGH