ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ: ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಚಿಂತನೆ 24
ದೇಹಧರ್ಮದ ಬೀಡು ಕರ್ಮಸ
ಮೂಹ ದಾಗರ ಸಗುಣಯೋಗ
ವ್ಯೂಹ ದೊಡ್ಡಣೆ ಜಾತಿವರ್ಣಾಶ್ರಮದ ನೆಲೆಗಾಡು
ಸ್ನೇಹದಂಭುದಿ ಯಜ್ಞವಿಧಿಯ ವಿ
ವಾಹ ಶಾಲೆಯಿದೆಂಬ ಋಷಿ ಸಂ
ದೋಹದಾಶ್ರಮ ವಿದ್ದುವಾ ಕಾನನದ ಮಧ್ಯದಲಿ
ಕಿರಾತನಿಗೆ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಬೇಟೆಯ ಬದಲು ಅಂತರಂಗದ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಮುಂದೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಪರ್ವತಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಶುದ್ಧ ಚೇತನವೇ ಸಜೀವ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು ದಟ್ಟವಾದ ಮಹಾಕಾನನವಾಗಿ ಬೆಳೆದಂತಿರುವ ಪ್ರಕೃತಿ ಅವನನ್ನು ಆನಂದಭರಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭಾರವಾದ ಫಲಗಳಿಂದ ಬಾಗಿರುವ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಸುಗಂಧವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮಿಡಿಯುವ ಲತೆಗಳು, ನಿರ್ಮಲವಾದ ರುಚಿಕರ ಜಲದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಸರೋವರಗಳು, ಮಧುರ ಫಲಗಳನ್ನು ಸವಿದು ತಂಪಾದ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದು ತಮ್ಮ ಅನುಭವಾನಂದವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಸಹಜ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನೇ ಮರೆತು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಟವಾಡುವ ಕಾಡುಮೃಗಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಚಾಮರಸನ ಪ್ರಕೃತಿಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸೌಂದರ್ಯದ ಅಂಶಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಜೀವಜಗತ್ತಿನ ಸಹಜ ಸಮನ್ವಯದ ಸಂಕೇತಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಈ ಅರಣ್ಯದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಜೀವಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ದೃಶ್ಯವೇ ಅಸಹಜವೆಂದು ಕೃತಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಮಹಾರಣ್ಯದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಪ್ರಭುದೇವನಿಗೆ ಋಷಿಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತು ಋಷಿಕುಮಾರರು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ದೂರದಿಂದಲೇ ಕೇಳಿಬರುವ ವೇದಪಠಣ, ಋತ್ವಿಜರ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರ, ವೃದ್ಧ ಋಷಿಗಳ ವೇದಾರ್ಥೋಪನ್ಯಾಸ, ಯುವಮುನಿಗಳ ಷಡ್ದರ್ಶನಗಳ ತರ್ಕವಿಚಾರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆಶ್ರಮಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾದ ಜ್ಞಾನಧ್ವನಿಯಿಂದ ತುಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಬೌದ್ಧಿಕ ವಾತಾವರಣ. ವೇದಪಠಣ, ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣೆ, ಶಾಸ್ತ್ರಚರ್ಚೆ, ತಪಸ್ಸು, ಜಪ, ಧ್ಯಾನ, ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪರಮಾರ್ಥಸಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪವಿತ್ರ ಆಚರಣೆಗಳೆಂಬ ಭಾವನೆ ಇಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ದೃಷ್ಟಿ ಕೇವಲ ಈ ಬಾಹ್ಯ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಆಚರಣೆಯ ಒಳಗಿರುವ ಚೇತನವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂಶ.
ಸಂಸಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ವೈರಾಗ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾಷಾಯವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸನ್ಯಾಸ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಮರದ ತೊಗಟೆ ಧರಿಸಿ, ಕಂದಮೂಲಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ನದಿಸರೋವರಗಳ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ದೇಹವನ್ನು ಕಠಿಣ ಸಾಧನೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಾಹ್ಯಸಾಧನೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ, ಅದರ ಆತ್ಮಾರ್ಥದ ಬಗ್ಗೆ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟಕೊಡುವುದೇ ತಪಸ್ಸೆ? ಆಹಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ವೈರಾಗ್ಯವೆ? ನಿತ್ಯಜಪ, ಧ್ಯಾನ, ಸ್ನಾನ, ಉಪನಯನ, ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಇವುಗಳೇ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಅಂತಿಮ ಮಾರ್ಗಗಳೆ? ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಭುದೇವನು ಆಶ್ರಮವಾಸಿಗಳ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೊರಗಿನ ಕರ್ಮಗಳು ಒಳಗಿನ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡದಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧಕನನ್ನು ಪರಮಸತ್ಯದ ಬಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಮೂಲ ಸಂದೇಶ.
ಇಲ್ಲಿ ಚಾಮರಸನು ಕರ್ಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಸತ್ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ದುಷ್ಕರ್ಮ ಎರಡೂ ಕರ್ಮಗಳೇ; ಸತ್ಕರ್ಮದಿಂದ ಪುಣ್ಯ, ದುಷ್ಕರ್ಮದಿಂದ ಪಾಪ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪುಣ್ಯವೂ ಬಂಧನದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಈ ತತ್ತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ. ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪ ಎರಡೂ ಜೀವಿಯ ಕರ್ಮಬಂಧನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಪುಣ್ಯವು ಸುಖದ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು, ಪಾಪವು ದುಃಖದ ಅನುಭವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು; ಆದರೆ ಎರಡೂ ಜನನ–ಮರಣದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಮೀರುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸ್ವತಃ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅದರ ಬಾಹ್ಯ ಫಲದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಜೀವಿಯನ್ನು ಸ್ವರೂಪಜ್ಞಾನದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದೇ ಅದರ ಪರಮಾರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಯಜ್ಞಾಚರಣೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಜೀವಿಯನ್ನು ಕೊಂದು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜೀವಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಮೂಲಭಾವನೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಂಬಲಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಜೀವಿಯ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ತಾನೇ ಪವಿತ್ರನಾಗುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಅಜ್ಞಾನದ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪ. ದೇವರು ಸರ್ವಜೀವಚೈತನ್ಯದ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದರೆ, ಜೀವಹಿಂಸೆಯ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ವಿರೋಧವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಉಪದೇಶವು ಯಜ್ಞದ ಬಾಹ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಅಂತರಂಗದ ಆತ್ಮಯಜ್ಞವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯೇ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸೃಜನಶೀಲ ತತ್ತ್ವರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಯೇ ಯಜ್ಞಪಶು; ಆತ್ಮಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರವೇ ಯಜ್ಞಪಶು. ಬಾಹ್ಯ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಸ್ತಂಭ, ಪಾಶ, ಆಯುಧ, ಅಗ್ನಿ, ಹೋತೃ, ಅಧ್ವರ್ಯು ಮುಂತಾದ ಉಪಕರಣಗಳಿದ್ದರೆ, ಅಂತರಂಗದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಥಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. “ಅಹಂಕಾರವೇ ಯಜ್ಞಪಶು; ಮನಸ್ಸೇ ಯಜ್ಞಸ್ತಂಭ; ಪವನಸ್ಥಾಪನೆಯೇ ಬಂಧಿಸುವ ಪಾಶ; ವಿವೇಕವೇ ಶಾಸ್ತ್ರ; ಸುಜ್ಞಾನವೇ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿ; ಪುನೀತವಾದ ಆತ್ಮವೇ ಅಧ್ವರ್ಯು” ಎಂಬ ರೂಪಕಸಂರಚನೆ ಇದರ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಯಜ್ಞದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಒಳಗಿನ ಸಾಧನೆಯ ನಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವುದಲ್ಲ, ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಮನಸ್ಸನ್ನು ಯಜ್ಞಸ್ತಂಭವೆಂದು ಕರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಎಲ್ಲ ಅನುಭವಗಳು, ಆಸೆಗಳು, ಸ್ಮೃತಿಗಳು, ಭಯಗಳು, ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸನೆಗಳು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಹಂಕಾರವೆಂಬ ಯಜ್ಞಪಶುವನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳವೂ ಮನಸ್ಸೇ. ಆದರೆ ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಂಧಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಗಾಳಿಯಂತೆ ಓಡಾಡುವ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನದೇ ವಾಸನೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಓಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಆತ್ಮವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಪವನನಿಯಂತ್ರಣ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿರೀಕರಣಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗುತ್ತವೆ.
“ಪವನಸ್ಥಾಪನೆ”ಯನ್ನು ಪಾಶವಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದೂ ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ. ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯ ಹರಿವು ನಿಯಂತ್ರಿತವಾದಾಗ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅತಿಚಂಚಲತೆ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ ಮನಸ್ಸಿನ ಹರಿವು ಕೂಡ ಕ್ರಮೇಣ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ನಿಶ್ಚಲವಾದಾಗ ವಿವೇಕಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ವಿವೇಕ ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಅಹಂಕಾರದ ನಿಜಸ್ವರೂಪ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಧನೆಯ ಕ್ರಮವು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಒಳಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ—ದೇಹದಿಂದ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ, ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಕ್ಕೆ, ಇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿವೇಕಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ವಿವೇಕದಿಂದ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ. ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವೇ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಲ್ಲ; ಅದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧನ. ಹಾಗೆಯೇ ಧ್ಯಾನವೂ ಕೇವಲ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ; ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವರೂಪಜ್ಞಾನ ಉದಯಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಅಂತರಂಗಶೋಧನೆ.
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ “ವಿವೇಕವೇ ಶಾಸ್ತ್ರ” ಎಂಬ ಮಾತು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಸಾಧಕನನ್ನು ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಪುಸ್ತಕದ ಜ್ಞಾನವು ವಿವೇಕವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಅದು ಮತ್ತೊಂದು ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಾಧ್ಯಯನದ ಅಂತಿಮ ಫಲವು ‘ನಾನು ಏನು ಓದಿದ್ದೇನೆ?’ ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆಯಲ್ಲ; ‘ನಾನು ಯಾರು?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯತ್ತ ಮನಸ್ಸು ತಿರುಗುವುದಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವೇದ, ಆಗಮ, ಪುರಾಣ, ತರ್ಕ ಮತ್ತು ದರ್ಶನಗಳ ಮಹತ್ವ ಅವು ಜೀವಿಯನ್ನು ಸ್ವರೂಪಜ್ಞಾನದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೆ. ಅವು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಯ ಉದ್ದೇಶವೇ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಅನುಭವಜನ್ಯ ವಿವೇಕವೇ ಪರಮಾರ್ಥದ ನಿಜವಾದ ಆಯುಧ.
ಈ ವಿವೇಕದಿಂದ ಉದಯಿಸುವ ಸುಜ್ಞಾನವೇ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಗ್ನಿ ಹೊರಗಿನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿ ಅಂತರಂಗದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಮದ, ಮಾತ್ಸರ್ಯ ಮುಂತಾದ ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳು ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯಾಗಬೇಕಾದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಶತ್ರುಗಳೆಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಚಿತ್ತವಿಕಾರಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಮನುಷ್ಯನು ಹೊರಗಿನ ಲೋಕವನ್ನು ಜಯಿಸಿದರೂ ತನ್ನೊಳಗಿನ ಕಾಮಕ್ರೋಧಗಳಿಗೆ ಸೋತಿದ್ದರೆ ಅವನ ಜಯ ಅಪೂರ್ಣ. ಅದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತನ್ನೊಳಗಿನ ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು ಹೊರಗಿನ ಸೋಲಿನಲ್ಲಿಯೂ ಆತ್ಮಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಆತ್ಮಯಜ್ಞವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಂತರಂಗದ ಸಂಸ್ಕಾರಯಜ್ಞ.
ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರವೇ ಪ್ರಮುಖ ಆಹುತಿ. ಅಹಂಕಾರ ಉಳಿದಿರುವವರೆಗೆ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ‘ನಾನು’, ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ‘ನಾನು’, ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ‘ನಾನು’, ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿರುವ ‘ನಾನು’ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಸಾಧನೆಯೂ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಗೋರಕ್ಷನ ದೇಹಸಿದ್ಧಿಯ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಅಹಂಕಾರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪವೇ ಇಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳ ಕರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬನು ದೇಹಸಿದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ಗರ್ವಿಸಬಹುದು; ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ತನ್ನ ವೇದಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಗರ್ವಿಸಬಹುದು; ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಮ್ಮೆಪಡಬಹುದು. ಆದರೆ ‘ನಾನು ಸಾಧಕ’ ಎಂಬ ಮೂಲಭಾವವೇ ಕರಗದಿದ್ದರೆ ಆತ್ಮಯಜ್ಞ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಜ್ಞಪಶುವಾಗಿ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿರುವುದು ಚಾಮರಸನ ತತ್ತ್ವದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು.
ಅಹಂಕಾರ ದಹಿಸಿದ ನಂತರ ಉಳಿಯುವುದು ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಸತ್ಯಾಂಶ. ಸುಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡದೆ ಉಳಿಯುವ ಈ ಶಿವತತ್ತ್ವವೇ ಸಾಧಕನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಸಾದ. ಬಾಹ್ಯಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯ ನಂತರ ಯಜಮಾನನು ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ, ಆತ್ಮಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನಗಳ ಆಹುತಿಯ ನಂತರ ಸಾಧಕನು ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಆನಂದರಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಅನುಭವವೇ ನಿಜವಾದ ತೃಪ್ತಿ. ಹೊರಗಿನ ವಿಷಯಸುಖದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ತೃಪ್ತಿ ಕಾಲಬದ್ಧ; ಆತ್ಮಾನುಭವದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಆನಂದ ನಿತ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಆತ್ಮಯಜ್ಞದ ಅಂತಿಮ ಫಲವು ಯಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿ ಅಲ್ಲ; ‘ತಾನೇ ತಾನು’ ಎಂಬ ಸ್ವರೂಪಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವ ಪರಮಾನಂದ.
ಈ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ “ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಸ್ವರೂಪವೇ ತಾನಾಗುವುದು” ಎಂಬ ಭಾವನೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವೆಂದರೆ ಹೊಸದೊಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅಲ್ಲ; ಈಗಾಗಲೇ ತನ್ನೊಳಗಿರುವ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜೀವಿಯು ತನ್ನನ್ನು ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಇಂದ್ರಿಯ, ಕರ್ಮ, ಜಾತಿ, ಆಶ್ರಮ, ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮುಂತಾದ ಸೀಮಿತ ಗುರುತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನೋದಯವಾದಾಗ ಈ ಉಪಾಧಿಗಳಾಚೆಯ ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪ ತನ್ನೊಳಗೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಅನುಭವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವು ‘ತನ್ನಿಂದ ಬೇರೆ ಇರುವ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಪಡೆಯುವಿಕೆ’ಗಿಂತ ‘ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವಿಕೆ’ಯಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಅನುಭವ ಲಿಂಗಾಂಗಸಾಮರಸ್ಯದ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಬಾಹ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಕುರಿತು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನೂ ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸಬೇಕು. ಜಪ, ತಪ, ಉಪನಯನ, ಸ್ನಾನ, ವೇದಾಧ್ಯಯನ, ಪೂಜೆ, ಯಜ್ಞ ಇವುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಗಳೆಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಆಂತರಿಕ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಮರೆತು ಅವುಗಳ ಬಾಹ್ಯರೂಪವನ್ನೇ ಪರಮಸತ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನುರಕ್ತಿಗೆ ನಿಜವಾದ ರತಿಯನ್ನು, ದೇವಾರ್ಚನೆಗೆ ಹೃದಯವನ್ನು, ಉಪನಯನಕ್ಕೆ ನಿಜವಾದ ನಿರೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು, ಬಾಹ್ಯಕರ್ಮಭಕ್ತಿ–ಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಅಂತರಂಗಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ಆಶಯವು ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಬಾಹ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪಕ್ಕೂ ಒಂದು ಅಂತರಂಗಸಮಾನಾರ್ಥಕವಿದೆ. ಬಾಹ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಅಂತರಂಗದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದು ಸಾಧನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ತತ್ತ್ವವು ಚಾಮರಸನ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಯೊಳಗಿನ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ವೈಚಾರಿಕ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಜಾತಿ, ಆಶ್ರಮ, ಆಚರಣೆ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಬದಲು ಅನುಭವ, ಜ್ಞಾನ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗಶುದ್ಧಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಪಾತ್ರವು ಕೇವಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಅದ್ಭುತಗಳ ನಿರೂಪಕನ ಪಾತ್ರವಾಗದೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಅಂತರಾರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ತತ್ತ್ವಜ್ಞನ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಮಾಯಾದೇವಿಯ ಭೂಲೋಕಜನನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಋಷಿಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಭಾಗವೂ ಇದೇ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯಾಮ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಾಯೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮುನಿಗಳಿಗೂ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಪಾಂಡಿತ್ಯದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನವಿದ್ದರೂ ಮಾಯೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅನುಭವದಿಂದ ಅರಿಯದಿದ್ದರೆ ಮನಸ್ಸು ಭ್ರಮೆಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ದುರ್ವಾಸ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಲಿಂಗಸಂಗವನ್ನು ಹೃದಯದೊಳಗೆ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರೆ ಮಾತ್ರ ಮಾಯಾಪಟಲ ಹರಿದು ನಿಜಜ್ಞಾನ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಆಶಯದಲ್ಲಿ ಗುರುಸಂಗದ ಮಹತ್ವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಸಂಗ’ವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ದೇಹಸಾನ್ನಿಧ್ಯವಲ್ಲ; ಗುರುವಿನ ಜ್ಞಾನಾನುಭವವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವುದು. ಗುರುಸಂಗವು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಾಗ ಮಾಯೆಯ ಆವರಣ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕರಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಸ್ವತಃ ‘ಜ್ಞಾನಸೂರ್ಯ’. ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನ ನಿಜವಾದ ಕಾರ್ಯ ಹೊರಗಿನ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವುದು. ಕಿರಾತನಿಗೆ ಜೀವದಯೆಯ ಮೂಲಕ, ಗೋರಕ್ಷನಿಗೆ ದೇಹಸಿದ್ಧಿಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಆತ್ಮಯಜ್ಞದ ಅಂತರಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಮೂಲಕ—ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಅಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಉಪದೇಶದಲ್ಲಿ ಏಕತೆಯಿದೆ, ಆದರೆ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯವಿದೆ. ಇದುವೇ ಮಹಾಗುರುವಿನ ಲಕ್ಷಣ. ಶಿಷ್ಯನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬದಲಿಸಿದರೂ, ತಲುಪಬೇಕಾದ ಗುರಿ ಒಂದೇ—ಸ್ವರೂಪಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶಿವೈಕ್ಯ.
ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವು ಒಂದು ವಿಶಾಲ ರೂಪಕಪ್ರಪಂಚವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರಗೆ ಅದು ಋಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮ; ಒಳಗೆ ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು. ಹೊರಗೆ ಯಜ್ಞ; ಒಳಗೆ ಆತ್ಮಯಜ್ಞ. ಹೊರಗೆ ಯಜ್ಞಪಶು; ಒಳಗೆ ಅಹಂಕಾರ. ಹೊರಗೆ ಪಾಶ; ಒಳಗೆ ಪ್ರಾಣನಿಯಂತ್ರಣ. ಹೊರಗೆ ಶಸ್ತ್ರ; ಒಳಗೆ ವಿವೇಕ. ಹೊರಗೆ ಅಗ್ನಿ; ಒಳಗೆ ಸುಜ್ಞಾನ. ಹೊರಗೆ ಪ್ರಸಾದ; ಒಳಗೆ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಆನಂದ. ಈ ರೂಪಾಂತರಗಳ ಮೂಲಕ ಚಾಮರಸನು ಬಾಹ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅಂತರಂಗದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವದ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಈ ತತ್ತ್ವದ ಕೊನೆಯ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ ಮುಕ್ತಿ ಕರ್ಮದ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಕರ್ಮದ ಅಂತರಂಗ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಅಹಂಕಾರ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ ಬಂಧನ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಪವಾದ ಒಂದು ಸಾಧನೆಯಾದರೂ ಅದು ಸ್ವರೂಪಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿದರೆ ಆತ್ಮೋದ್ಧಾರದ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಜೀವಹಿಂಸೆಯ ಯಜ್ಞವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಆತ್ಮಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು, ಹೊರಗಿನ ಪಶುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಳಗಿನ ಅಹಂಕಾರಪಶುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವುದು, ಬಾಹ್ಯಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಫಲವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಬೋಧನೆಯ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತ ಆಯಾಮಗಳು.
ಒಟ್ಟಾರೆ, ಕಿರಾತನಿಂದ ಋಷಿಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಂದೇ ಕರುಣಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವಮಾನವೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂದೇಶ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಜ್ಞಾನಿಯು ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಸಾಧಕನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು; ಯೋಗಿಯು ದೇಹಸಿದ್ಧಿಯಾಚೆಗೆ ಸಾಗಬೇಕು; ಪಂಡಿತನು ತನ್ನ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ತಪಸ್ವಿಯು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಕರಗಿಸಬೇಕು; ಭಕ್ತನು ಬಾಹ್ಯಪೂಜೆಯಿಂದ ಹೃದಯಪೂಜೆಗೆ ಏರಬೇಕು. ಇವೆಲ್ಲದರ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಒಂದೇ—ತನ್ನೊಳಗಿನ ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು. ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಯಜ್ಞಪಶುವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ವಿವೇಕವನ್ನು ಶಸ್ತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಸುಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಹಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಆತ್ಮವು ತನ್ನ ನಿರ್ಮಲ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಬಾಹ್ಯಯಜ್ಞದ ಹೊಗೆ ಮಾಯವಾಗಿ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಜ್ಯೋತಿ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ; ಕರ್ಮಬಂಧನದ ಪಾಶ ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಜೀವಿಯು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತು ಲಿಂಗಾಂಗಸಾಮರಸ್ಯದ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಆತ್ಮಯಜ್ಞದ ಪರಮಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಹೃದಯ.
ಬಸವ ಮೀಡಿಯಾ ವಾಟ್ಸ್ ಆಪ್ ಗುಂಪು ಸೇರಲು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
https://chat.whatsapp.com/JtGWW38lyFrDf4kKL0aXGH
