ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ: ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಚಿಂತನೆ 10
ಕಲ್ಯಾಣವೆಂಬ ಪ್ರಣತೆಯಲ್ಲಿ
ಭಕ್ತಿರಸವೆಂಬ ತೈಲವನೆರೆದು,
ಆಚಾರವೆಂಬ ಬತ್ತಿಗೆ
ಬಸವಣ್ಣನೆಂಬ ಜ್ಯೋತಿಯ ಮುಟ್ಟಿಸಲು
ತೊಳಗಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದಿತ್ತಯ್ಯಾ ಶಿವನ ಪ್ರಕಾಶ!
ಆ ಬೆಳಗಿನೊಳಗೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಿದ್ದರಯ್ಯಾ
ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಭಕ್ತಗಣಂಗಳು.
ಶಿವಭಕ್ತರಿರ್ದ ಕ್ಷೇತ್ರವೆ ಅವಿಮುಕ್ತಕ್ಷೇತ್ರವೆಂಬುದು ಹುಸಿಯೆ?
ಶಿವಭಕ್ತರಿರ್ದ ದೇಶ ಪಾವನವೆಂಬುದು ಹುಸಿಯೆ?
ಗುಹೇಶ್ವರಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಎನ್ನ ಪರಮಾರಾಧ್ಯ
ಸಂಗನಬಸವಣ್ಣನ ಮಹಿಮೆಯ ನೋಡಾ
ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯಾ.
ಚಾಮರಸ ಕವಿಯ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣನಗರಿಯ ಚಿತ್ರಣವು ಭಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ, ಅನುಭವ, ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ಶಿವಾಚಾರಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಅರಳಿದ ಮಹಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದರ್ಶನವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಯಾಣವೆಂದರೆ ಬಿಜ್ಜಳನ ರಾಜಧಾನಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಶಿವಪುರವಾಗಿ, ಶರಣರ ಅನುಭವದಿಂದ ಕೈಲಾಸವಾಗಿ, ದಾಸೋಹದ ಪರಿಮಳದಿಂದ ಭಕ್ತಿಯ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾದ ಪವಿತ್ರ ನೆಲೆ. ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಭೆ ಈ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರು ಸಿದ್ಧರಾಮನಿಗೆ ಇಷ್ಟಲಿಂಗಭಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದು ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮನು ಕಾಯಕ, ಲೋಕೋಪಕಾರ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಸಾಧನೆಗೆ ಅಂತರ್ಮುಖವಾದ ಲಿಂಗಾನುಭವದ ಪೂರ್ಣತೆ ದೊರಕಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಮನು ಅವನಿಗೆ ಬರೀ ಒಂದು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಿದ ಮಹಾಪುರುಷನನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣದತ್ತ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಾನೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮನಿಗೆ ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಆಲೋಚನೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಅನುಭವದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವ ಅಲ್ಲಮ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಿವಭಕ್ತಿಯ ಹೊಸ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಸವಣ್ಣ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಆ ಅನುಭವದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಮುಂದಾಗಿರುವ ಸಿದ್ಧರಾಮ—ಈ ಮೂವರ ಸಮ್ಮಿಲನದಲ್ಲಿ ಚಾಮರಸನು ಶರಣಧರ್ಮದ ಮೌಲಿಕತೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
ಬಸವಣ್ಣನು ಬಿಜ್ಜಳರಾಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ನಗರವು ಕ್ರಮೇಣ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊರಗಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮನುಷ್ಯರ ಬದುಕಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನ ಮಹಾಮನೆ ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಹೃದಯಕೇಂದ್ರ. ಮಹಾಮನೆ ಎಂದರೆ ಬರೀ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮನೆ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಜಾತಿ, ವರ್ಣ, ಆಸ್ತಿ, ಅಧಿಕಾರ, ಲಿಂಗ, ವೃತ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ಭೇದಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಶರಣರು ಸೇರುವ ಅನುಭವಮಂಟಪದ ಜೀವಂತ ವಿಸ್ತರಣೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬರುವವನು ತನ್ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಕಾಯಕದ ಮೂಲಕ ಬದುಕನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದವನು, ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದವನು, ತನ್ನ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ದಾಸೋಹಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿದವನು—ಅವನೇ ಶರಣ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಸವಣ್ಣನ ಮಹಾಮನೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಮಾನವತೆಯ ಪ್ರಯೋಗಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ.
ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಬಸವಣ್ಣನ ಮಹಾಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗಣಸಂಗತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ವಿಸ್ಮಯಗೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭವು ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಬಂದ ಶರಣರು ಒಂದೇ ಶಿವಾನುಭವದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದು, ಅನೇಕ ಜೀವನಪಥಗಳು ಒಂದೇ ಪರಮತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂಗಮಿಸುವುದರ ಸಂಕೇತ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಗಣ’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ; ಅದು ಶಿವಭಕ್ತರ ಸಮೂಹ, ಅನುಭವಿಗಳ ಸಮುದಾಯ, ಪರಸ್ಪರ ಆತ್ಮಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಶರಣಜೀವನದ ಸಂಕೇತ. ಬಸವಣ್ಣನ ಮಹಾಮನೆಯ ವೈಭವವು ಅಲ್ಲಿನ ಭೌತಿಕ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗದು. ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಅನುಭವದ ಆಳ, ಭಕ್ತಿಯ ತೀವ್ರತೆ, ದಾಸೋಹದ ವಿಶಾಲತೆ ಮತ್ತು ಶಿವಚಿಂತನೆಯ ನಿರಂತರತೆ—ಇವೇ ಅದರ ನಿಜವಾದ ವೈಭವ.
ಈ ಮಹಾಮನೆಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಚಾಮರಸನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ರೂಪಕಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸೊಗಸಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಮಲಯಜದ ಮರಗಳಿಗೆ ಸೋಂಕಿನಲಿ ಉಳಿದ ಮರ ಪರಿಮಳಿಸುವಂತೆ’ ಎಂಬ ರೂಪಕವು ಬಸವಣ್ಣನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತದೆ. ಮಲಯಗಿರಿಯ ಚಂದನಮರದ ಪರಿಮಳವು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಮರಗಳಿಗೂ ತಟ್ಟಿದಾಗ ಅವುಗಳೂ ಪರಿಮಳಿಸುವಂತೆ, ಒಬ್ಬ ಮಹಾತ್ಮನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವು ಅವನ ಸುತ್ತಲಿನ ಜನರ ಬದುಕನ್ನೂ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಅವರು ಒಬ್ಬರೇ ಶಿವಭಕ್ತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅವರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತರು ಶಿವಭಕ್ತರಾದರು. ಅವರ ಕಾಯಕದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಇತರರ ಕಾಯಕಕ್ಕೂ ಗೌರವ ತಂದಿತು; ಅವರ ದಾಸೋಹದ ಮನೋಭಾವ ಇತರರಲ್ಲೂ ಹಂಚುವ ಗುಣವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು; ಅವರ ಲಿಂಗನಿಷ್ಠೆ ಇತರರಲ್ಲೂ ಅಂತರಂಗದ ಶಿವಚಿಂತನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.
ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದ ಮಹಾಮನೆ
ಹಾಳಾಗಿ ಹೋಗಬಾರದೆಂದು
ಕರ್ತನಟ್ಟಿದನಯ್ಯಾ ಒಬ್ಬ ಶರಣನ!
ಆ ಶರಣ ಬಂದು ಕಲ್ಯಾಣವೆಂಬ
ಶಿವಪುರವ ಕೈಲಾಸವ ಮಾಡಿ
ರುದ್ರಗಣ ಪ್ರಮಥಗಣಂಗಳೆಲ್ಲರ ಹಿಡಿತಂದು
ಅಮರಗಣಂಗಳೆಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಕರೆದು,
ಅಗಣಿತಗಣಂಗಳೆಲ್ಲರ ಹಿಡಿತಂದು,
ಅಸಂಖ್ಯಾತರೆಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಕರೆದು,
ಭಕ್ತಿಯ ಕುಳಸ್ಥಲವ
ಶ್ರುತದೃಷ್ಟಪವಾಡದಿಂದ ಮರೆದು ತೋರಿ,
ಜಗವರಿಯಲು ಶಿವಾಚಾರವ ಧ್ವಜವನೆತ್ತಿಸಿ
ಮರ್ತ್ಯಲೋಕ ಶಿವಲೋಕವೆರಡಕ್ಕೆ ನಿಚ್ಚಿಣಿಗೆಯಾದನು.
ಆ ಶಿವಶರಣನ ಮನೆಯೊಳಗಿಪ್ಪ
ಶಿವಗಣಂಗಳ ತಿಂಥಿಣಿಯ ಕಂಡು,
ಎನ್ನಮನ ಉಬ್ಬಿಕೊಬ್ಬಿ ಓಲಾಡುತ್ತಿದ್ದೆನಯ್ಯಾ!
ನಮ್ಮ ಗುಹೇಶ್ವರನ ಶರಣ ಸಂಗನಬಸವಣ್ಣನ
ದಾಸೋಹದ ಘನವನೇನೆಂದೆನಬಹುದು
ನೋಡಾ ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯಾ.
ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವಚನದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನು ‘ಮರ್ತ್ಯಲೋಕ ಶಿವಲೋಕವೆರಡಕ್ಕೂ ನಿಚ್ಚಣಿಗೆಯಾದನು’ ಎಂಬ ಭಾವ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಸಂಗದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಿಚ್ಚಣಿಗೆ ಎಂದರೆ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಮೆಟ್ಟಿಲು. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಜೀವನವು ಮನುಷ್ಯನ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಿದೆ. ಕಾಯಕದಿಂದ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ, ದಾಸೋಹದಿಂದ ದೈವಾನುಭವಕ್ಕೆ, ಲಿಂಗಪೂಜೆಯಿಂದ ಲಿಂಗೈಕ್ಯಕ್ಕೆ, ಶರಣಸಂಗದಿಂದ ಶಿವಸಂಗಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ದಾರಿಯನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನು ತೋರಿಸಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ ಶಿವಲೋಕವು ಮರಣಾನಂತರ ದೊರಕುವ ದೂರದ ಲೋಕವಲ್ಲ; ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಬದುಕನ್ನೇ ಶಿವಾಚಾರದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವನ ಬದುಕಿನೊಳಗೆ ಶಿವಲೋಕದ ಅನುಭವ ಅರಳಬಹುದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.
ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಕಲ್ಯಾಣ ನಗರಿಯು ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರದ ನಗರಿಯಿಂದ ಶರಣರ ಅನುಭವದ ನಗರಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಮನೆಗಳ ವೈಭವಕ್ಕಿಂತ ಮಹಾಮನೆಯ ದಾಸೋಹದ ವೈಭವ ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತದೆ; ರಾಜಾಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಶರಣರ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಗೌರವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಜನ್ಮದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಬದಲು ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯೇ ಕಲ್ಯಾಣದ ನಿಜವಾದ ‘ಕಲ್ಯಾಣ’. ನಗರಿಯ ಹೆಸರೇ ‘ಕಲ್ಯಾಣ’ವಾಗಿರುವುದಷ್ಟೇ ಅದರ ಮಹಿಮೆ ಅಲ್ಲ; ಬಸವಣ್ಣನವರ ಶರಣಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಅದು ನಿಜಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಸವಣ್ಣನವರ ಮಹಾಮನೆಯೊಳಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಶರಣರ ಗಣಸಂಗಮವನ್ನು ಕಂಡು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಹೃದಯ ಉಬ್ಬಿ ಉಕ್ಕುವುದು ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ. ಅದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನೆಯ ವೈಭವವನ್ನು ಕಂಡ ಸಂತೋಷವಲ್ಲ; ಶಿವಸಂಕಲ್ಪವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಜ್ಞಾನಿಯ ಆನಂದ. ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಿವಲೋಕದ ಒಂದು ಮಾದರಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ ಎಂಬ ಅನುಭವ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಲ್ಲಮನು ಸಿದ್ಧರಾಮನಿಗೆ ಬಸವಣ್ಣನವರ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಸಾಧನೆಯು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಶರಣಾನುಭವದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಬಸವಣ್ಣನ ಕಲ್ಯಾಣವೇ ಆ ಪಯಣಕ್ಕೆ ಜೀವಂತ ಉತ್ತರವಾಗಿತ್ತು.
ಈ ಭಕ್ತಿಯ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಚಾಮರಸನು ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ರೂಪಕದ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಗ್ರಹನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವಂತೆ, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಶಿವಭಕ್ತರು ಬಸವಭಾನುವಿನ ಸುತ್ತ ನೆರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಬಸವಭಾನು’ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಬಸವಣ್ಣನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಬೆಳಕನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಬೇಧವಿಲ್ಲದೆ ಹರಿಸುವಂತೆ, ಬಸವಣ್ಣನವರ ಶಿವಭಕ್ತಿಯ ಬೆಳಕೂ ಜಾತಿ, ವರ್ಣ, ವೃತ್ತಿ, ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಗ್ರಹನಕ್ಷತ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಜೀವಚೇತನಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನೇ ಮೂಲವಾದಂತೆ, ಶರಣರ ವಿವಿಧ ಕಾಯಕಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನಪಥಗಳ ಹಿಂದೆ ಶಿವಭಕ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರಚೇತನವಾಗಿ ಬಸವಣ್ಣನು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ರೂಪಕದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನು ವ್ಯಕ್ತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಆ ಶರಣಸಮೂಹದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರಂತರ ಹಂಬಲವೂ ಇದೆ. ಸ್ವಾತಿ ನಕ್ಷತ್ರದ ಮಳೆಬಿಂದುವಿಗಾಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಬಾಯಿ ತೆರೆದು ಕಾಯುವಂತೆ, ಶರಣರು ಗುರು ಗುಹೇಶ್ವರನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕರುಣಾಮೃತಕ್ಕಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ರೂಪಕವು ಅವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪಿಗೆ ಸ್ವಾತಿಯ ಮಳೆಬಿಂದು ದೊರೆತಾಗ ಅದು ಅಮೂಲ್ಯ ಮುತ್ತಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ, ಗುರುಕೃಪೆಯ ಒಂದು ಹನಿಯೇ ಸಾಧಕನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಬಲ್ಲದು. ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಭಾವೋದ್ರೇಕವಲ್ಲ; ಅದು ಕೃಪೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಿದ್ಧಗೊಂಡ ಅಂತರಂಗ. ಶರಣನು ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರದ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಗುರುಕೃಪೆಯ ಮಳೆಯಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ತೆರೆದ ಮನಸ್ಸೇ ಭಕ್ತಿಯ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪ.
ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕರುಣಾರಸದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪ್ರಭುದೇವರು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಭಕ್ತರ ಸಾಧಕರ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಸಂಚಾರವೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಚಾರವಲ್ಲ. ಅವನು ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದೇಹಧಾರಿ ಸಾಧುವಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಭಕ್ತಿಯ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ, ಸಾಧಕರ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಕ್ವಗೊಳಿಸುವ ಜ್ಞಾನಚೇತನದ ಪ್ರತೀಕ. ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯ ಹೊರಗಿನ ಆಚರಣೆಗಿಂತ ಒಳಗಿನ ಅನುಭವ ಮುಖ್ಯ. ಅವನು ಭಕ್ತರ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ಅವರ ಅಂತರಂಗದ ದಾಹವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ; ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಅನುಭವದ ದಾರಿಯನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಸಂಚಾರವು ಕಲ್ಯಾಣದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಚಲನೆಯಂತಿದೆ.
ಸೋನ್ನಲಿಗೆಯಿಂದ ಸಿದ್ಧರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟು ಕಲ್ಯಾಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ನೋಡಲು ಬರುತ್ತಿರುವ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಈ ಪಯಣದ ಪ್ರಸಂಗ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಯಾಣದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವೂ ಬಸವಣ್ಣನ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಅರಳುತ್ತದೆ. ಹೂದೋಟಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶೋಭೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ; ಮಾವು, ಮಾವು, ನೆರಳೆ, ಹಲಸು, ತೆಂಗು ಮೊದಲಾದ ಫಲವೃಕ್ಷಗಳು ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ; ಕಾಡಿನ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಥಿಕನಿಗೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ದೊರೆಯುವ ತಂಗುಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಸುಗಲ್ಲುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಚಾಮರಸನ ಈ ವರ್ಣನೆ ಕೇವಲ ನಗರಸೌಂದರ್ಯದ ಚಿತ್ರವಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಆಡಳಿತಗಾರನು ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೇಗೆ ಜನಜೀವನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರೂಪಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಆದರ್ಶಚಿತ್ರವೂ ಹೌದು. ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣವು ಕೇವಲ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲ; ಅದು ಜನರ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಉಸಿರಾಡುವ ಜೀವಂತ ನಗರ.
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸುಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರಾಜಭಾರದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನು ಧರ್ಮೋನ್ನತಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ನಾಡಿನ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವು ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಅಧಿಕಾರದ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಲ್ಲ. ಅವನ ಆಸಕ್ತಿ ಜನರ ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ, ಶರಣರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶಿವಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ. ಅಧಿಕಾರ ಅವನಿಗೆ ಗುರಿಯಲ್ಲ; ಸಾಧನ. ಸಂಪತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಾರ್ಥದ ವಸ್ತುವಲ್ಲ; ದಾಸೋಹದ ಸಂಪನ್ಮೂಲ. ಮಹಾಮನೆ ಅವನಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿವಾಸವಲ್ಲ; ಶರಣರ ಆಶ್ರಯ. ಈ ಪರಿವರ್ತಿತ ಅರ್ಥಗಳೇ ಬಸವಣ್ಣನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಚಾಮರಸನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿಸುತ್ತವೆ.
ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಕಲ್ಯಾಣದ ಕೋಟೆಕೊತ್ತಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಭಕ್ತಜನಸಮುದಾಯವನ್ನು ಕಂಡು ಬೆರಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಒಂದೇ ಶಿವಾನುಭವದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಜ್ಞಾನಿಯ ಆನಂದ. ಕಲ್ಯಾಣವು ಮನುಷ್ಯನ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ ನಗರವಲ್ಲ; ಅದು ಶಿವಭಕ್ತಿಯ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ ನಗರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಚಾಮರಸನು ಅದನ್ನು ‘ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದ ಸಕಲ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಭಂಡಾರ’ದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ತಕ್ಷಣವೇ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ‘ಸತ್ಯದ ಸಾಗರ’, ‘ಭಕ್ತಿಯ ತವರೂರು’, ‘ಮುಕ್ತಿಯ ಮುಖ’ ಮತ್ತು ‘ಪುಣ್ಯಪುಂಜ’ ಎಂಬ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ.
‘ಭಕ್ತಿಯ ತವರೂರು’ ಎಂಬ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಕಲ್ಯಾಣದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಸಾರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಲೇ ಬಸವಕಲ್ಯಾಣವು ‘ಅಭಿನವ ಕೈಲಾಸ’ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕೈಲಾಸವು ಶಿವನ ನಿವಾಸವೆಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಲ್ಪನೆ. ಆದರೆ ಚಾಮರಸನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಲಾಸವು ಆಕಾಶದಾಚೆ ಇರುವ ಒಂದು ದೂರದ ದೈವಿಕ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ; ಶಿವಭಕ್ತರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ಅನುಭವದ ಲೋಕವೂ ಆಗಬಹುದು. ಬಸವಣ್ಣನ ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ಶರಣರ ಸಮಾಗಮ, ಲಿಂಗಭಕ್ತಿ, ಜಂಗಮಸೇವೆ, ದಾಸೋಹ, ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಅನುಭವ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅಭಿನವ ಕೈಲಾಸವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಸಿದ್ದರಾಮರಿಗೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ದಾರಿ ತೋರಿದ ಅಲ್ಲಮರು 9 – Basava Media
ಬಸವ ಮೀಡಿಯಾ ವಾಟ್ಸ್ ಆಪ್ ಗುಂಪು ಸೇರಲು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
https://chat.whatsapp.com/JtGWW38lyFrDf4kKL0aXGH
