1904-1940: ಲಿಂಗಾಯತ ಇತಿಹಾಸ ಬದಲಿಸಿದ ಆ ಮೂವತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳು
ಬೆಂಗಳೂರು
ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಬಹಳ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಶಿವಯೋಗ ಮಂದಿರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಬೇಕೆಂದು ನಾನೆಂದೂ ಹೇಳಿಲ್ಲ. ವಟುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು ತಪ್ಪೆಂದೂ ಹೇಳಿಲ್ಲ. ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆ ಇರಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದು ಬಸವಾದಿ ಶರಣರ ತತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.
ಈಗ ದಾಖಲೆಗೆ ಬರೋಣ.
1910ರಲ್ಲಿ ಬಾದಾಮಿಯ ಸಮೀಪ ಹಾನಗಲ್ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಗಳು ಶಿವಯೋಗ ಮಂದಿರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಡಾ. ಜಾಮದಾರರು ಅದರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಆ ವಿವರಣೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.
ವಿರಕ್ತ ಮಠಗಳ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಬಸವಣ್ಣ, ಶರಣರು ಮತ್ತು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿಗೆ ಅಷ್ಟು ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು, ಎಲ್ಲ ವಟುಗಳಿಗೂ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಆ ಯೋಜನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಆಲೋಚನೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಅಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದುದೇನು?
ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿ, ಶಕ್ತಿವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ, ವೇದ, ಉಪನಿಷತ್ತು, ಆಗಮ, ಲಿಂಗಧಾರಣ ಪದ್ಧತಿ, ದೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಅಯ್ಯಾಚಾರ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಿಶ್ವಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಆ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವಿರಲಿಲ್ಲ, ಎಂದು ಜಾಮದಾರರು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಡಾ. ಜಾಮದಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎಂಟುನೂರು ಗುರು ಹಾಗೂ ವಿರಕ್ತ ಮಠಗಳ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಇಷ್ಟು ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದೆ ಎಂದರೆ, ಆ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಇಡೀ ಸಮಾಜದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ರೂಪಿಸಿರುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಇಷ್ಟು ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದೆ ಎಂದರೆ, ಆ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಇಡೀ ಸಮಾಜದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ರೂಪಿಸಿರುತ್ತದೆ.
ಈಗ ಒಂದು ಸರಳ ಲೆಕ್ಕ. ಎಂಟುನೂರು ಮಠಗಳ ನಾಯಕರಿಗೆ ಒಂದು ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಆಗಮ ಕೇಂದ್ರಿತ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರೆ, ಆ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರಾಭಿಷೇಕ, ಕಳಸಾರೋಹಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಬರುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯವೇ?
ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಗತಿಯನ್ನು ನಾನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವರೆಲ್ಲರೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಡೆಗೇ ಹೊರಳಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲು ನನ್ನ ಬಳಿ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆ ಹೇಳುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ವಿರುದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದಿದೆ.
ಇದೇ ಶಿವಯೋಗ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದು 1924ರಲ್ಲಿ ಭಾಲ್ಕಿ ಹಿರೇಮಠದ ಪೀಠವನ್ನೇರಿದ ಡಾ. ಚನ್ನಬಸವ ಪಟ್ಟದೇವರು ಮುಂದೆ ಏನಾದರು?
ಬಸವಕಲ್ಯಾಣದ ನೂತನ ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಶಿಲ್ಪಿಯಾದರು; ಶಾಂತಿವರ್ಧಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು; ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಏಕೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು; ಬಸವತತ್ವದ ಪ್ರಸಾರವನ್ನೇ ಜೀವನವಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಫಲವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಈ ಶ್ರೇಯಸ್ಸೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು.
ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಒಬ್ಬ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ತಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಏನು ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ತಮಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನೂ ಕೂಡ ಜಾಮದಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ನನ್ನ ಬೇಡಿಕೆ ಇಷ್ಟೇ. ಆ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಸಂತೋಷದ ಸಂಗತಿ. ಇಂದಿನ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಾದ, ವಿವಾದಗಳು ಬಗೆಹರಿಯಬಹುದು.
ಇಂದಿನ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಾದ, ವಿವಾದಗಳು ಬಗೆಹರಿಯಬಹುದು.
ಆ ಮೂವತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಏನಾಯಿತು ಎಂದು ಈವರೆಗೆ ಕೆಲವು ಹೊರಗಿನ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದೆವು. ಈಗ ಸಮಾಜದ ಒಳಗೆ ಏನಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡೋಣ. ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ನೋವಾಗುವುದು ಇಲ್ಲಿ.
ಒಮ್ಮೆ ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಯ ಏಣಿಯನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗೆ ತಂದ ಮೇಲೆ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಮಾತ್ರ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳೂ ಒಳಬರುತ್ತವೆ.
ಮಡಿವಂತಿಕೆ ಬಂತು. ಆಹಾರದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಬಂದವು. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಕೆಟ್ಟದ್ದೆಂದರೆ, ನಮ್ಮದೇ ಜನರ ನಡುವೆ ಮೇಲು ಕೀಳಿನ ಗೆರೆ ಮೂಡಿತು. ಆ ಗೆರೆ ಎಷ್ಟು ದೂರ ಸಾಗಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗ್ರಂಥದ ಕುರಿತು ನಡೆದ ವಿವಾದವೇ ಸಾಕ್ಷಿ.
ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಕೆಟ್ಟದ್ದೆಂದರೆ, ನಮ್ಮದೇ ಜನರ ನಡುವೆ ಮೇಲು ಕೀಳಿನ ಗೆರೆ ಮೂಡಿತು.
ಗ್ರಂಥ ವಿವಾದ
ಡಾ. ಜಾಮದಾರರು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಚಾರ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪರವಾದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು, ಶರಣರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಗ್ರಂಥವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.
ಆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ಧಾರವಾಡದ ಸಿದ್ದರಾಮಪ್ಪ ಪಾವಟೆಯವರು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಾವೆಯನ್ನು ಹೂಡಿ ಗೆದ್ದರು. ಗ್ರಂಥಕರ್ತರು ಕ್ಷಮೆ ಕೂಡ ಕೇಳಬೇಕಾಯಿತು.
ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಮಾಜದೊಳಗೇ, ಅವರ ವಿರುದ್ಧವೇ ಒಂದು ಗ್ರಂಥ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ನಮ್ಮವರೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು.
ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಮಾಜದೊಳಗೇ, ಅವರ ವಿರುದ್ಧವೇ ಒಂದು ಗ್ರಂಥ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.
ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ವಿವರಗಳನ್ನು ನಾನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿಲ್ಲ. ಆ ಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ನೋಡಿಲ್ಲ. ದಿನಾಂಕಗಳೂ ನನಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಇಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರ ಬಳಿ ಬೇರೆ ದಾಖಲೆಗಳಿದ್ದರೆ ಸ್ವಾಗತ.
ವರ್ಣದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ, ಸಮಾಜದ ಒಳಗೆ ಮೇಲು ಕೀಳಿನ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆಯಿತು.
ಇದಕ್ಕೆ ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನೋಡಿ.
ಲಿಂಗಾಯತರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸುವ ಪುಸ್ತಕ ಹೊರಬಂದಾಗ ಭದ್ರಾವತಿಯಿಂದ ಬಸ್ಸು ತುಂಬ ಜನ ಬಾಳೆಹೊನ್ನೂರಿಗೆ ಹೋದರಂತೆ.
ಶರಣ ಮುರಿಗೆಪ್ಪ ಎಂಬುವವರು ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರು:
‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ವೈಶ್ಯ ಶೂದ್ರರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡುವನೇ? ಇಲ್ಲ. ಮಾಡಿದರೆ ಕುಲಗೆಡುತ್ತಾನೆ, ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನೀವು ನಮ್ಮನ್ನು ಶೂದ್ರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ, ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿನ್ನಹವನ್ನು ತೀರಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಹಾಗಾದರೆ ನೀವೇ ಕುಲಗೆಟ್ಟಿದ್ದೀರಿ.’
(ಇದು ಒಂದು ಸ್ಮೃತಿಕಥನ; ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ದಾಖಲೆ ನನಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ.)
ಈ ಮೇಲು ಕೀಳು ಗೆರೆಯಿಂದಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟ ಬೇರೆಯದೇ.
ಲಿಂಗದೀಕ್ಷೆ ಕೊಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಜನ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ನಡೆದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ — ಸಿದ್ಧಾರೂಢರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಜ್ಞಾನಯೋಗಾಶ್ರಮದ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ. ಈ ಪರಂಪರೆಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರವಾದವು.
(ಈ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ನಾನು ಸಂದರ್ಶನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ಸ್ವತಂತ್ರ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಮಹಾಸಭೆಯನ್ನು ನೇರ ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿಸುವ ಯಾವ ದಾಖಲೆಯೂ ನನ್ನ ಬಳಿ ಇಲ್ಲ; ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಲೂ ಇಲ್ಲ. ಜಾತಿಯ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ವಾತಾವರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ನಾನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.)
ನಾಳೆ ಭಾಗ 4: 1940ರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ತಿದ್ದುಕೊಂಡ ವೀರಶೈವ ಮಹಾಸಭಾ
ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದರಿ