ರವಿ ಹಂಜ್ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಇತಿಹಾಸದ ಆಕರಗಳೇನು ಹೇಳುತ್ತವೆ?
ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ
ಇತಿಹಾಸವೆಂದರೆ ಯಾರದೋ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಲ್ಲ. ಅದು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಶಾಸನಗಳು, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಕರಗಳು, ಸಮಕಾಲೀನ ದಾಖಲೆಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಸತ್ಯಾನ್ವೇಷಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ಆ ವಿಮರ್ಶೆ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿರಬೇಕು. ಆರೋಪ ಮಾಡುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿರುವಂತೆ, ಆ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವ ಹಕ್ಕೂ ಸಮಾಜಕ್ಕಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಟಿವಿ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರವಿ ಹಂಜ್ ಅವರು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕುರಿತು ಮಂಡಿಸಿರುವ ವಿಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿರುವ ಕಳ್ಳತನ, ಸುಳ್ಳು ಹಾಗೂ ಬಿಜ್ಜಳನ ಕೊಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರೋಪಗಳು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.
ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಇತಿಹಾಸದ ಆಕರಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟು ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಕಾರಣರಾದವರು. ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಘನತೆ, ದಾಸೋಹಕ್ಕೆ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ, ಮನುಷ್ಯನ ಘನತೆಗೆ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತಾರತಮ್ಯಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದವರು.
ಅನುಭವ, ಅರಿವು ಮತ್ತು ಆಚಾರಗಳನ್ನು ಬದುಕಿನ ಮೂಲತತ್ತ್ವಗಳನ್ನಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವರು. ಇಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವಾಗ ಅವರ ವಚನಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಕಲ್ಯಾಣದ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವರೂ ಅವರ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವವರೂ ಈ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವವನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ಅದೇ ರೀತಿ ಅವರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವವರೂ ಇತಿಹಾಸದ ಆಕರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವನಿರ್ಧರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬಾರದು.
ಭಂಡಾರದ ಹಣದಲ್ಲಿ ದಾಸೋಹ ನಡೆಯಿತೆ?
ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಿರುದ್ಧ ಪದೇಪದೇ ಕೇಳಿಬರುವ ಆರೋಪವೆಂದರೆ, ಬಿಜ್ಜಳನ ಭಂಡಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜಧನವನ್ನು ಜಂಗಮರ ದಾಸೋಹಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು ಎಂಬುದು. ಈ ಆರೋಪವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಾಗ ಖ್ಯಾತ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧಕ ಡಾ. ಪಿ.ಬಿ. ದೇಸಾಯಿ ಅವರ Basavesvara and His Times (1968) ಕೃತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಲೇಬೇಕು.
ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ ದೇಸಾಯಿ ಅವರು ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಕರಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಲವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಕೃತಿಗೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದಿದ್ದ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಂದಿನ ಕುಲಪತಿ ಡಾ. ಡಿ.ಸಿ. ಪಾವಟೆ ಅವರು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಕರಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿರುವ ಕೃತಿ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ದೇಸಾಯಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯ 52–53ನೇ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಬಿಜ್ಜಳನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಹುದ್ದೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ ನಂತರ ಭಂಡಾರಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದೆಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಂಗಮರ ದಾಸೋಹಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜಭಂಡಾರದ ಹಣವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಿರುದ್ಧ ಕೇಳಿಬಂದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಆರೋಪವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ತಮ್ಮ ವಚನದಲ್ಲಿ, ಬಿಜ್ಜಳನ ಭಂಡಾರ ನನಗೇಕೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿರುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.¹
ಬಸವಣ್ಣನವರ ಆ ವಚನವನ್ನು ಗಮನಿಸೋಣ.
ಊರ ಮುಂದೆ ಹಾಲ ಹಳ್ಳ ಹರಿಯುತ್ತಿರಲು,
ಓರೆಯಾವಿನ ಬೆನ್ನಲ್ಲಿ ಹರಿಯದಲೇಕಯ್ಯಾ?
ಲಜ್ಜೆಗೆಡಲೇಕೆ? ನಾಣುಗೆಡಲೇಕೆ?
ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಯ್ಯನ್ನುಳ್ಳನ್ನಕ್ಕ
ಬಿಜ್ಜಳನ ಭಂಡಾರವೆನಗೇಕಯ್ಯಾ?
ಈ ವಚನದ ಅಂತರಾರ್ಥ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಊರ ಮುಂದೆಯೇ ಹಾಲಿನ ಹೊಳೆ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಸುವಿನ ಹಿಂದೆ ಏಕೆ ಹೋಗಬೇಕು? ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಶರಣರ ಸಹಕಾರವಿರುವಾಗ ಬಿಜ್ಜಳನ ಭಂಡಾರದ ಹಣ ನನಗೇಕೆ ಎಂಬುದು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಹಣದ ವಿಚಾರವಲ್ಲ. ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೂಲ, ಅದರ ಬಳಕೆ, ದಾಸೋಹದ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಕುರಿತು ಬಸವಣ್ಣನವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ನಿಲುವಾಗಿದೆ.
ಇನ್ನೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ದೇಸಾಯಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯ 194ನೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಜಂಗಮರಿಗೆ ದಾಸೋಹ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ರಾಜಸಭೆಯ ಕೆಲವು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅನುಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ ಬಿಜ್ಜಳನಿಗೆ ದೂರು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಬಿಜ್ಜಳನು ಭಂಡಾರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳು ಸರಿಯಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಹಣದಲ್ಲಿ ಕೊರತೆ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆ ನಿರೂಪಣೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ದೇಸಾಯಿ ಅವರು ಇದನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಪ್ರಸಂಗವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅಗತ್ಯ. ಈ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಪ್ರಸಂಗವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ದೊರೆತ ಸಮಕಾಲೀನ ಖಜಾನೆ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರವಲ್ಲ, ದೇಸಾಯಿ ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಶಾಸನದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವೆಂದು ಬಿಂಬಿಸದೆ, ಆರೋಪದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿರುದ್ಧದ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಬೇಕು.
ಹಾಗಾದರೆ ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಕಳ್ಳನೆಂದು ಕರೆಯುವವರು ಯಾವ ಅಧಿಕೃತ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ? ಯಾವ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ರಾಜಭಂಡಾರದ ಹಣವನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೆಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ? ಯಾವ ಸಮಕಾಲೀನ ದಾಖಲೆ ಈ ಆರೋಪವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ? ಆರೋಪ ಮಾಡುವವರು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಥನದಲ್ಲಿ ಆರೋಪವಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅದನ್ನೇ ಅಂತಿಮ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸತ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ನೈತಿಕ ಸಂಹಿತೆ ನೀಡಿದ ಬಸವಣ್ಣ
ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ಆಳ ನಮಗೆ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಳಬೇಡ, ಕೊಲಬೇಡ, ಹುಸಿಯ ನುಡಿಯಲು ಬೇಡ,
ಮುನಿಯಬೇಡ, ಅನ್ಯರಿಗೆ ಅಸಹ್ಯಪಡಬೇಡ,
ತನ್ನ ಬಣ್ಣಿಸಬೇಡ, ಇದಿರ ಹಳಿಯಲು ಬೇಡ,
ಇದೇ ಅಂತರಂಗಶುದ್ಧಿ, ಇದೇ ಬಹಿರಂಗಶುದ್ಧಿ,
ಇದೇ ನಮ್ಮ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವರನೊಲಿಸುವ ಪರಿ.
ಇದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉಪದೇಶವಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ನೈತಿಕ ಸಂವಿಧಾನ. ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಬಾರದು, ಕೊಲೆ ಮಾಡಬಾರದು, ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಬಾರದು, ಕೋಪ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಾರದು, ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಹೊಗಳಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು, ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ನಿಂದಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಏಳು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗದ ಶುದ್ಧಿ ಎರಡೂ ಒಂದಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಸಂದೇಶ.
ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಹಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂದು ಬೋಧಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಆರೋಪ ಮಾಡುವವರ ಮೇಲಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಬಾರದು ಎಂದು ಬೋಧಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸುಳ್ಳುಗಾರನೆಂದು ಕರೆಯಬೇಕಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ದಾಖಲೆ ಬೇಕು.
ವಚನಗಳಲ್ಲಿನ ನೈತಿಕ ಆದರ್ಶವೊಂದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರಪರಾಧಿತ್ವದ ಕಾನೂನು ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ, ಆ ಆದರ್ಶಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ಆಧಾರ ಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗದು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಚನ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ವಿಮರ್ಶೆ.²
ಬಿಜ್ಜಳನ ಕೊಲೆ
ಈ ವಿವಾದದ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರವಾದ ಭಾಗ ಬಿಜ್ಜಳನ ಸಾವಿಗೆ ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.
ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಕರಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಹರಿಹರನ ರಗಳೆಗಳು, ರಾಘವಾಂಕನ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಲ್ಕುರಿಕೆ ಸೋಮನಾಥನ ತೆಲುಗು ಬಸವಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಬಿಜ್ಜಳನ ಸಾವಿನ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿವೆ. ನಂತರ ಭೀಮಕವಿಯ ಕನ್ನಡ ಬಸವಪುರಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬಂದಿದೆ.
ಈ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಜ್ಜಳನ ಸಾವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜಗದೇವ, ಮೊಳೆಯ ಮತ್ತು ಬೊಮ್ಮಯ್ಯನವರ ಪಾತ್ರದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಕೆಲವು ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಆದೇಶದ ಪ್ರಸಂಗವೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಜೈನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಧರಣಿ ಪಂಡಿತನ ಬಿಜ್ಜಳರಾಯ ಚರಿತೆಯಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಕಳುಹಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ವಿಷಮಿಶ್ರಿತ ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣನ್ನು ನೀಡಿದ ಕಥನ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಇನ್ನು ಚಂದ್ರಸಾಗರ ವರ್ಣಿಯ ಬಿಜ್ಜಳರಾಯ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಬಿಜ್ಜಳನು ಸಲ್ಲೇಖನೆಯ ಮೂಲಕ ಮರಣ ಹೊಂದಿದನೆಂಬ ವಿಭಿನ್ನ ಕಥನವಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಪಂಥೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.³
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಡಾ. ಪಿ.ಬಿ. ದೇಸಾಯಿ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ Basavesvara and His Times ಕೃತಿಯ 86ರಿಂದ 104ನೇ ಪುಟಗಳವರೆಗೆ ಬಿಜ್ಜಳನ ಸಾವಿನ ಕುರಿತು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಬಿಜ್ಜಳನ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಕಾಲೀನ ಶಾಸನಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಕರಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ದೇಸಾಯಿ ಅವರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಹರಳಯ್ಯ ಮತ್ತು ಮಧುವರಸರ ಮೇಲೆ ಬಿಜ್ಜಳನು ವಿಧಿಸಿದ ಕ್ರೂರ ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಶರಣರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಕ್ರೋಶ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಗದೇವನು ತನ್ನ ಸಂಗಡಿಗರಾದ ಮೊಳೆಯ ಮತ್ತು ಬೊಮ್ಮಯ್ಯನವರೊಂದಿಗೆ ಬಿಜ್ಜಳನ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತೀಕಾರದ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದನೆಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ವೀರಶೈವ ಪುರಾಣಗಳು ಈ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಪರೋಕ್ಷ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿತ್ತು ಎಂಬಂತೆ ನಿರೂಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ದೇಸಾಯಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಆದರೆ ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇಸಾಯಿ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ತಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಎಸಗಿದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಆ ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕನನ್ನೇ ನೇರ ಹೊಣೆಗಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಒಬ್ಬ ಗುರುವಿನ ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಆತನ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಅಹಿಂಸಾ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾ, ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಗುರುವನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗದು ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.⁴
ಇದು ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೇರ ಕೃತ್ಯ, ಆತನ ಆದೇಶ ಮತ್ತು ಆತನ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕೃತ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವೇಚನೆಯಾಗಿದೆ.
ಸಾಹಿತಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಯನ
ಇದೇ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಆಕರವೆಂದರೆ ಸಾಹಿತಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಖ್ಯಾತ ವಿದ್ವಾಂಸ ಎಚ್. ತಿಪ್ಪೇರುದ್ರಸ್ವಾಮಿ ಅವರ Basaveshwara ಎಂಬ ಕೃತಿ. ಈ ಕೃತಿಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1975ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಮರುಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿದೆ.
ಈ ಕೃತಿಯ ಹತ್ತನೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹರಳಯ್ಯ ಮತ್ತು ಮಧುವರಸರ ದುರಂತದ ನಂತರ ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬಿಜ್ಜಳನ ಸಾವಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಿಗಳೇ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಲೇಖಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ಘಟನೆಯ ಆರೋಪವನ್ನು ಶರಣರ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿರದೆ ಕೂಡಲಸಂಗಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದರೆಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1167ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದರೆಂದು ಈ ಕೃತಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.⁵
ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಡಾ. ಪಿ.ಬಿ. ದೇಸಾಯಿ ಮತ್ತು ಎಚ್. ತಿಪ್ಪೇರುದ್ರಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಜ್ಜಳನ ಸಾವಿನ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರ ಕುರಿತು ಕೆಲವು ಭಿನ್ನತೆಗಳಿವೆ. ಆದರೂ ಇಬ್ಬರೂ ಬಸವಣ್ಣನವರ ನೇರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಕೊಲೆಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿದರೆಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಸಮಕಾಲೀನ ದಾಖಲೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನೇ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟು ಒಂದೇ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.
ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಬಿಜ್ಜಳನ ಕೊಲೆಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿದ್ದರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಸಮಕಾಲೀನ ಶಾಸನ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿದೆ? ಯಾವ ದಾಖಲೆ ಅವರ ನೇರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ?
ಕೇವಲ ನಂತರದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕಥನಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ವಿವರಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಲೆಗಾರನೆಂದು ಘೋಷಿಸಬಹುದೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ದೊರೆಯದೆ ಅಂತಹ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟುವುದು ಇತಿಹಾಸದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸ ಪುರಾಣವಲ್ಲ
ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವವಿದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಶಾಸನ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ದಾಖಲೆ, ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ನಂತರದ ಪುರಾಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಥನಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ಕಾಲ, ಉದ್ದೇಶ, ರಚನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳು, ಪಂಥೀಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಪವಾಡದ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಗತಿಯನ್ನೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸತ್ಯವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ.
ಖ್ಯಾತ ಸಂಶೋಧಕಿ ಜೂಲಿಯಾ ಲೆಸ್ಲಿ ಅವರು Understanding Basava: History, Hagiography and a Modern Kannada Drama ಎಂಬ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಪರ ಜೀವನಕಥನಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಪ್ರಬಂಧವು 1998ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ Bulletin of the School of Oriental and African Studies ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಆಕರಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪಿತ ನಿರೂಪಣೆಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಲವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಈ ಕೃತಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.⁶
ಹೀಗಿರುವಾಗ ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವವರು ತಮ್ಮ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಕೃತಿಯ ಹೆಸರು, ರಚನಾಕಾರ, ರಚನೆಯ ಕಾಲ, ಅಧ್ಯಾಯ, ಪುಟ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪದ್ಯ ಅಥವಾ ವಚನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬೇಕು. ಆ ಆಕರವನ್ನು ಇತರ ಸಮಕಾಲೀನ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಬೇಕು. ಇದೇ ಸಂಶೋಧನೆ. ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕಥನದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ಅಪರಾಧದ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟುವುದು ಸಂಶೋಧನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ ಪಾತ್ರ
ಈ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಮಾಧ್ಯಮವು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳಿಗೆ ವೇದಿಕೆ ಒದಗಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿದೆ. ಲೇಖಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ.
ಆದರೆ ಮಾಧ್ಯಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಸವಣ್ಣನವರಂತಹ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಮಹತ್ವದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳು ಮಂಡನೆಯಾದಾಗ ಅವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿವಾದಿಸುವ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಮಾಧ್ಯಮದ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.
2026ರ ನವೆಂಬರ್ 14ರಂದು ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ರವಿ ಹಂಜ್ ಅವರ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಸಂಪಾದಕ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ವಿಶ್ವವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ತಮ್ಮ ಬಸವ ಮಂಟಪ ಕೃತಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು ಎಂದು ರವಿ ಹಂಜ್ ಅವರೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಇದು ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವೇದಿಕೆ ಒದಗಿಸುವುದನ್ನೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಅನುಮೋದನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಪ್ರಶ್ನೆ ಇರುವುದು ಮಾಧ್ಯಮದ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಕುರಿತು.⁷
ಹೀಗಾಗಿ ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕುರಿತು ಇಂತಹ ಗಂಭೀರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಮುಂದಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತಜ್ಞರು, ಶಾಸನ ಸಂಶೋಧಕರು, ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೂ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ಆರೋಪ ಮಾಡಿದವರು ತಮ್ಮ ಆಕರಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಿ. ಅವುಗಳ ಕುರಿತು ಇತರ ಸಂಶೋಧಕರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲಿ.
ಆಗ ಓದುಗರಿಗೂ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೂ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಏಕಮುಖ ಚರ್ಚೆಗಿಂತ ಆಧಾರಸಹಿತವಾದ ಮುಕ್ತ ಸಂವಾದವೇ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ಬಸವಣ್ಣನವರು ಯಾರೊಬ್ಬರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವತ್ತಲ್ಲ, ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ!
ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ನಾವು ವಿಮರ್ಶಾತೀತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯಲಿ. ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳ ಕುರಿತು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಲಿ. ಅವರ ವಚನಗಳ ಪಾಠ, ಕಾಲನಿರ್ಣಯ, ಶರಣ ಚಳವಳಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣದ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಕುರಿತು ವಿದ್ವತ್ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯಲಿ. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆಧಾರ ಮತ್ತು ತರ್ಕದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕು.
ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಕಳ್ಳನೆಂದು ಕರೆಯುವುದಾದರೆ ಕಳ್ಳತನದ ದಾಖಲೆ ಇರಬೇಕು. ಸುಳ್ಳುಗಾರನೆಂದು ಕರೆಯುವುದಾದರೆ ಸುಳ್ಳಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಧಾರ ಇರಬೇಕು. ಕೊಲೆಗಾರನೆಂದು ಕರೆಯುವುದಾದರೆ ಕೊಲೆಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿದ ಅಥವಾ ನೇರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಬೇಕು.
ಇವುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಪಂಥೀಯ ಕಥನಗಳ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅಪರಾಧಿಯನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ವಿಮರ್ಶೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಬಸವಣ್ಣನವರ ಮಹತ್ವ ಅವರು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಆರಾಧ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸಮಾನತೆ, ಕಾಯಕ, ದಾಸೋಹ, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಘನತೆಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ಚಿಂತಕರಾಗಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯೂ ಅವರನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಮಹಾನ್ ಕವಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಅವರ ವಚನಗಳು ಶತಮಾನಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಇಂದಿಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಒಪ್ಪದವರಿಗೂ ಅವರನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವ ಹಕ್ಕಿದೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಇದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವರಿಗೂ ತಮ್ಮ ನಿಲುವನ್ನು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಇದೆ. ಸತ್ಯವು ಯಾರೊಬ್ಬರ ಸ್ವತ್ತಲ್ಲ. ಅದು ಆಕರಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಚರ್ಚೆಯ ಮೂಲಕ ಹೊರಬರಬೇಕಾದದ್ದು.
ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಒಂದು ಮಾತು. ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಹೊಗಳುವುದರಿಂದ ಇತಿಹಾಸದ ಸತ್ಯ ಸಾಬೀತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರನ್ನು ತೆಗಳುವುದರಿಂದಲೂ ಇತಿಹಾಸದ ಸತ್ಯ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸತ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ದಾಖಲೆ, ಆಕರ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾತ್ರ.
ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಿ. ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿರಲಿ. ಉತ್ತರಿಸುವವರು ಉತ್ತರಿಸಲಿ. ಆದರೆ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಿರಲಿ. ಇದೇ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಗೌರವ. ಇದೇ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ವೈಚಾರಿಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಗೌರವ. ಇದೇ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಿಚಾರಧಾರೆಯ ನಿಜವಾದ ಅಧ್ಯಯನ.
ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಕರ ಗ್ರಂಥಗಳು
- Desai, P. B., Basavesvara and His Times, Kannada Research Institute, Karnatak University, Dharwar, 1968, pp. 52–53. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಭಂಡಾರಿ ಹುದ್ದೆ ಮತ್ತು ಬಿಜ್ಜಳನ ಭಂಡಾರದ ಆರೋಪದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ.
- Basavanala, S. S. (ಸಂ.), Basavannanavara Shatsthalada Vachanagalu, Lingayat Vidyabhivriddhi Samsthe, Dharwad, 1962. ಕಳಬೇಡ, ಕೊಲಬೇಡ ವಚನದ ಪಾಠಕ್ಕೆ ವಚನಮಂದಾರದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ವಚನ ಸಂಖ್ಯೆ 238, ಪುಟ 60. ಬಿಜ್ಜಳನ ಭಂಡಾರದ ವಚನಕ್ಕೆ Desai, ಮೇಲ್ಕಂಡ ಕೃತಿ, ಪುಟ 53, ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ 28ರಲ್ಲಿ ವಚನ ಸಂಖ್ಯೆ 754 ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.
- P. B. Desai, Basavesvara and His Times, 1968, pp. 98–104. ಬಿಜ್ಜಳನ ಸಾವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜೈನ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಕರಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಪರಿಶೀಲನೆ.
- ಅದೇ ಕೃತಿ, pp. 98–99. ಜಗದೇವ, ಮೊಳೆಯ ಮತ್ತು ಬೊಮ್ಮಯ್ಯನವರ ಪಾತ್ರ ಹಾಗೂ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರುವನ್ನೇ ನೇರ ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗದು ಎಂಬ ದೇಸಾಯಿ ಅವರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ.
- H. Thipperudraswamy, Basaveshwara, Sahitya Akademi, New Delhi, ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಣೆ 1975, ಮರುಮುದ್ರಣ 2017, pp. 9–12. ಬಿಜ್ಜಳನ ಕೊಲೆ, ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕೂಡಲಸಂಗಮದ ನಿರ್ಗಮನದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ.
- Julia Leslie, “Understanding Basava: History, Hagiography and a Modern Kannada Drama,” Bulletin of the School of Oriental and African Studies, Vol. 61, No. 2, 1998, pp. 228–261. DOI: 10.1017/S0041977X00013793.
- ವಿಶ್ವವಾಣಿ, “Interview with Historian Ravi Hunj: ಬಸವಣ್ಣ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ ವಿರೋಧಿ ಅಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ! ಲಿಂಗಾಯತ–ವೀರಶೈವ ಬೇರೆಯಲ್ಲ”, ಸಂದರ್ಶನ: ಕೇಶವ ಪ್ರಸಾದ್ ಬಿ., 14 ನವೆಂಬರ್ 2026. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ ಅವರ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಕುರಿತು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿನ ಹೇಳಿಕೆ.
ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಕರ:
- Epigraphia Indica, Vol. V, 1898–99.
- Epigraphia Carnatica, Vol. VII.
- South Indian Inscriptions, Vol. XI.
- ಪಾಲ್ಕುರಿಕೆ ಸೋಮನಾಥ, ಬಸವಪುರಾಣಮು.
- ಭೀಮಕವಿ, ಬಸವಪುರಾಣ.
- ಹರಿಹರ, ಬಸವರಾಜದೇವರ ರಗಳೆ.
- ರಾಘವಾಂಕ, ಸಿದ್ಧರಾಮ ಚರಿತೆ.
