ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ : ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಚಿಂತನೆ 8
ಹಲವು ದೆಸೆಯಲಿ ಚಿತ್ರಪತ್ರದ
ಚೆಲುವನಾಗಿರೆ ಪರಿಪರಿಯ ದೇ
ಗುಲವ ಮಾಡಿಸುತಿಪ್ಪ ಗುಡ್ಡಗಳೆಕ್ಕೆವಿಂಡುಗಳ
ನೆಲನೆ ಬೆಸಲಾದಂತೆ ಮಿಗೆಮ
ಣ್ಗೆಲಸದೊಡ್ಡರು ಬಂಡಿಕಾರರು
ಕಲುಕುಟಿಗರಿದ್ದೆಡೆಯ ಸೊನ್ನಲಪುರಕೆ ಪ್ರಭು ಬಂದ
ಚಾಮರಸನ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಶಿವಯೋಗಿಗೆ ಗುರುಕರುಣೆಯಾಗಿ ಪ್ರಭುದೇವರು ನೀಡುವ ಉಪದೇಶದ ಪ್ರಸಂಗವು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಶಿಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರ ಭಂಗದ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಅಂತರಂಗದ ಅನುಭೂತಿಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಸಾಧಕನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಯಣವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ತಾತ್ವಿಕ ಪ್ರಸಂಗವಾಗಿದೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮರು ಕರ್ಮಯೋಗಿಯಾಗಿ ಸೋನ್ನಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕೆರೆ-ದೇಗುಲಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾ, ಜನೋಪಯೋಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ಮಾನವೋದ್ಧಾರದ ಮಹಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕಾರ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಅಪಾರವಾಗಿದ್ದು, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಮಂದಿ ಮಣೆಗಲ್ಲು ಹೊರುವವರು, ಗುದ್ದಲಿಯವರು, ಎಕ್ಕೆವಿಂಡುಗರು, ಕಲ್ಲುಕಟ್ಟಿಗರು, ಬಂಡಿಕಾರರು ಮೊದಲಾದ ಶ್ರಮಿಕರು ಕೆರೆ-ದೇಗುಲಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರಭುದೇವರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮನಿಷ್ಠೆ, ಸಮಾಜಸೇವೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಒಳಗಡೆ ಇನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮಮಕಾರದ ಅವಶೇಷಗಳು ಉಳಿದಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಭುದೇವರು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಭೇಟಿ ಕೇವಲ ಸಿದ್ಧರಾಮರನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದ ಭೇಟಿಯಾಗಿರದೆ, ಒಬ್ಬ ಮಹಾಸಾಧಕನನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉನ್ನತವಾದ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಗುರುಕೃಪೆಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರಭುದೇವರು ಅವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಒಂದು ಕಡೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಅವರ ಸಾಧನೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ಅಗತ್ಯವಾದರೂ ಅವುಗಳ ಹಿಂದೆ ‘ನಾನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ’, ‘ನನ್ನ ಕಾರ್ಯ’, ‘ನನ್ನ ಮಠ’, ‘ನನ್ನ ದೇವರು’ ಎಂಬ ಕರ್ತೃತ್ವ ಮತ್ತು ಮಮಕಾರದ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆದರೆ ಆ ಕಾರ್ಯವೇ ಆತ್ಮೋನ್ನತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಹುದು. ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿಚಾರವನ್ನೇ ಪ್ರಭುದೇವರು ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಬದುಕಿನ ಮೂಲಕ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮರು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೆರೆ-ದೇಗುಲಗಳ ವೈಭವವನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರಭುದೇವರು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟರೂ, ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಳದಲ್ಲಿರುವ ‘ನಾನು’ ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗುದ್ದರನ ಮೂಲಕ ಸಿದ್ಧರಾಮರನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಅಡಗಿರುವ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಹೊರಗೆ ತರುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದಾಗ, ವಿರೋಧಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಅವನ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅವನ ಅಂತರಂಗದ ಸ್ವರೂಪ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾನಸಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಚಾಮರಸನು ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪ್ರಭುದೇವರು ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಕರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಕಲ್ಲಿನ ಮನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ಕಲ್ಲಿನ ದೇವರನ್ನು ಮಾಡಿ, ಆ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲು ಕೆಡವಿದರೆ ದೇವರೆತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ?’ ಎಂಬ ಆಶಯದ ವಚನದ ಮೂಲಕ ಬಾಹ್ಯ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣವೇ ತಪ್ಪು ಎಂಬುದಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕೈಗಿಂತ ದೇವಾಲಯವಾಗಬೇಕಾದ ಮನಸ್ಸಿನ ನಿರ್ಮಾಣವೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ತತ್ತ್ವ. ಹೊರಗೆ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಿದರೂ ಒಳಗೆ ಅಹಂಕಾರ, ದ್ವೇಷ, ಮಮಕಾರ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ ಆ ಬಾಹ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಲಾರದು. ನಿಜವಾದ ದೇಗುಲವೆಂದರೆ ಶುದ್ಧವಾದ ಅಂತರಂಗ; ನಿಜವಾದ ಲಿಂಗಾರಾಧನೆಯೆಂದರೆ ತನ್ನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಲಿಂಗತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಭುದೇವರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಬಾಹ್ಯ ಸಾಧನೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಟೀಕೆಯಲ್ಲ, ಅದರ ಅಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಆತ್ಮಪರಿಶೋಧನೆಯ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ.
ಪ್ರಭುದೇವರ ಮಾತಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಕೋಪಗೊಂಡು ಅವರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಭುದೇವರು ಯಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ಬಲಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಗುಡ್ಡರರು ಗುಂಪುಗೂಡಿ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಸೆದರೂ, ಅವರು ಆ ಕಲ್ಲುಗಳ ರಾಶಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರಣವು ಪ್ರಭುದೇವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಾಹ್ಯ ಆಘಾತಗಳು ಅಲುಗಾಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲಾರವು ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಬರುವ ನೋವು, ಅವಮಾನ, ಅಪಮಾನ ಅಥವಾ ವಿರೋಧಗಳಿಗಿಂತ ಅಂತರಂಗದ ಸ್ಥೈರ್ಯವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಜ್ಞಾನಿಯ ಸ್ಥಿತಿ ಹೊರಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಚಾಮರಸನು ಈ ಘಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಈ ಘಟನೆಯ ಸುದ್ದಿ ಸಿದ್ಧರಾಮರಿಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಅವರೊಳಗಿನ ಗುರುಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯರ ಮೇಲಿನ ಮಮಕಾರ ಎರಡೂ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಭುದೇವರ ವಿರುದ್ಧ ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಉಂಟಾದ ನೋವನ್ನು ಕಂಡು ಸಿದ್ಧರಾಮರು ಕೋಪೋದ್ರಿಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಭುದೇವರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಯೋಗಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪೌರುಷವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾಮರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ದೋಷ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಅವರು ಕರ್ಮಯೋಗಿ, ಭಕ್ತ, ಜನಸೇವಕ ಮತ್ತು ಶಿವೋಪಾಸಕರಾಗಿದ್ದರೂ, ‘ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯರು’, ‘ನನ್ನ ಸಾಧನೆ’, ‘ನನ್ನ ಮಾರ್ಗ’ ಎಂಬ ಮಮಕಾರದ ಬಂಧನದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತರಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರಭುದೇವರು ಈ ದೋಷವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿ, ಸಿದ್ಧರಾಮರನ್ನು ನಿಜವಾದ ಯೋಗಿಯೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಇನ್ನೂ ಅಂತರಂಗದ ಸಮತೆ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಕೋಪವು ಕ್ರಮೇಣ ತೀವ್ರಗೊಂಡು ಅವರ ಹಣೆಗಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಹಾಜ್ವಾಲೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಅದ್ಭುತ ಚಿತ್ರಣ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಅಗ್ನಿಯು ಕೇವಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ಕೋಪದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಸ್ವರೂಪದ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯೂ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ಮಹಾಸಾಧಕನಲ್ಲಿಯೂ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕೋಪ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ ಅವನ ಸಾಧನೆಯ ಶಕ್ತಿ ಕೂಡ ವಿನಾಶದ ರೂಪ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಧನೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಲ್ಲ; ಪಡೆದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿವೇಕದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು. ಪ್ರಭುದೇವರು ತಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಕೋಪಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಶಕ್ತಿಗಿಂತ ಕರುಣೆ, ಪೌರುಷಕ್ಕಿಂತ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಕೋಪಕ್ಕಿಂತ ಸಮತೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಹಣೆಗಣ್ಣಿನ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರಭುದೇವರ ಕರುಣೆ, ಗುರುವಿನ ಕೃಪೆಯು ಶಿಷ್ಯನೊಳಗಿನ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಅವನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊರತರುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಸಿದ್ಧರಾಮರೊಳಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭುದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡಾಗ, ತಾನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಮಾಡಿದ ವರ್ತನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಒಡೆಯನನ್ನೇ ಅರಿಯದೆ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದೆನೆಂಬ ಅರಿವು ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಈ ಅರಿವೇ ನಿಜವಾದ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. ಮನುಷ್ಯನೊಳಗಿನ ಅಜ್ಞಾನ ದೂರವಾಗಲು ಮೊದಲು ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ತಾನೇ ಗುರುತಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬರಬೇಕು. ಸಿದ್ಧರಾಮರು ಪ್ರಭುದೇವರ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಕ್ಷಮೆ ಕೋರುವುದು ಅವರ ಸೋಲಿನ ಸಂಕೇತವಲ್ಲ; ಅದು ಅವರ ಅಹಂಕಾರದ ಸೋಲು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯ ಜಯ. ಗುರುವಿನ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗುವುದು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಕುಸಿತವಲ್ಲ, ಸತ್ಯದ ಮುಂದೆ ‘ನಾನು’ ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಭುದೇವರು ಸಿದ್ಧರಾಮರನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವರ ಅಂತರಂಗದ ದೋಷವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಿಯರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ ಉಳಿದವರನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸುವುದು, ಸಮತೆಯೇ ಯೋಗ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ವರ್ತಿಸುವುದು ಯೋಗಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲವೆಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾತು ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಆತ್ಮಪರಿಶೋಧನೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಳ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಪಕ್ಷಪಾತದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ತಾನು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಲ್ಲವೆಂದು ವಿನಯದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಾಮರಸನು ನಿಜವಾದ ಸಾಧಕನ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಾಧಕನು ತನ್ನನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣನೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವನ ಸಾಧನೆ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ; ತನ್ನೊಳಗೆ ಇನ್ನೂ ದೋಷಗಳಿವೆ ಎಂದು ಅರಿತು ಅವುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಾಗಲೇ ನಿಜವಾದ ಸಾಧನೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಭುದೇವರು ಸಿದ್ಧರಾಮರಿಗೆ ಸಮತೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಯೋಗಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅರಿತು, ಅಂತರಂಗದ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಮತೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮತೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಬಾಹ್ಯ ನಡವಳಿಕೆ ಅಲ್ಲ; ಸುಖ-ದುಃಖ, ಮಾನ-ಅಪಮಾನ, ಲಾಭ-ನಷ್ಟ, ಇಷ್ಟ-ಅನಿಷ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಅಂತರಂಗದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದ ಸ್ಥಿತಿ. ಈ ಸಮತೆಯೇ ಯೋಗದ ಆಂತರಿಕ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ಹಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.
