ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ : ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಚಿಂತನೆ 25
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾಲವನ್ನು ಮೀರಿ, ಪುನರ್ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಪ್ರಕಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಿಗೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಚಾಮರಸನ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ ಅಂತಹ ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಈ ಕೃತಿಯ ಮೌಲ್ಯ ಕೇವಲ ಅದರ ಕಾವ್ಯಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಾಗಲಿ, ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಆಶಯದಲ್ಲಾಗಲಿ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಅದರ ಅಧ್ಯಯನ, ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಪಾಠದ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಓದುಗರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದ ಸಂಪಾದಕರ ಪರಿಶ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರೊ. ಶಿ.ಶಿ.. ಬಸವನಾಳರು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪಠ್ಯಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಬಸವನಾಳರಿಗೆ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ ಕನ್ನಡದ ಧಾರ್ಮಿಕ, ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಕಂಡಿತ್ತು. ಆ ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಓದುಗರಿಗೂ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಮೂಲ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಒಂದು ಕೃತಿಯ ಮೂಲಪಾಠವನ್ನು ಹುಡುಕಿ, ವಿವಿಧ ಪಾಠಾಂತರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ದೊರಕಿದ ಆಧಾರಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಕಾರ್ಯ ಸುಲಭವಾದುದಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಕೃತಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯಶುದ್ಧತೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದಲ್ಲ; ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಕವಿಯ ಮೂಲ ಆಶಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ಬಸವನಾಳರ ಸಂಪಾದನಾ ಪ್ರಯತ್ನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಂತಹ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ದೊರೆತಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಮನ್ನಣೆ ಮತ್ತು ಗೌರವದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಲಿಂಗಾಯತ ಕವಿಗಳ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನ ದೊರಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಬರೀ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕಾರಣಗಳೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋಭಾವಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಕೂಡ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು. ಲಿಂಗಾಯತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವುಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ನೋಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೂ ಇತ್ತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಾವ್ಯಮೌಲ್ಯ, ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಆಳ, ಭಾಷಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಆಶಯಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿತ್ತು.
ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾಯತ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಅಂದಾಜಿಸುವ ಮನೋಭಾವದ ವಿರುದ್ಧ ಬಸವನಾಳರ ಕಾರ್ಯವು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ, ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿ, ಓದುಗರ ಮುಂದಿಡುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತ ಸಾಹಿತ್ಯಪರಂಪರೆಗೆ ಹೊಸ ಓದುಗವರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿ ಪಂಥೀಯವಾಗಿರದೆ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯನ್ನು ಬರೀ ಲಿಂಗಾಯತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೃತಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ, ಕನ್ನಡದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾವ್ಯಪರಂಪರೆಯ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದೇ ಅವರ ಸಂಪಾದನೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯಾಗಿದೆ.
ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಕೀಕರಣದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಚುರುಕುಗೊಂಡಿದ್ದವು. ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಭಾಷಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದೊಳಗೆ ನೋಡುವ ಚಿಂತನೆ ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳತ್ತ ಹೊಸ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿತು. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ದೊರಕತೊಡಗಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಗ್ರಂಥರಚನೆ, ಪಠ್ಯಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣಕಾರ್ಯಗಳು ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಮುದ್ರಣಸಂಸ್ಕೃತಿ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿತ್ತು.
ಈ ಹೊಸ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದವು. ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಪಾಠದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ, ಓದುಗರಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಾರ್ಯವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಧಾರವಾಡದ ಲಿಂಗಾಯತ ವಿದ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪಾತ್ರ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮಿತಿಯ ಮೂಲಕ ಬಸವನಾಳರು ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು.
1938ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಈ ಆವೃತ್ತಿ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಆಧುನಿಕ ಪಠ್ಯಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಯಿತು. ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಓದುಗರಿಗೆ ಕೇವಲ ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದರ ಪಾಠವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮೂಲರೂಪಕ್ಕೆ ಸಮೀಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಈ ಸಂಪಾದನೆಯ ಹೃದಯವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುದ್ರಣಕಾರ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಸಮರ್ಪಕವಲ್ಲ. ಇದು ಕನ್ನಡದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಓದುಗರಿಗೆ ಪುನಃ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಪಠ್ಯಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರ್ಯವೂ ಹೌದು.
ಈ ಕೃತಿ 1971ರವರೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿರುವುದು ಅದರ ಓದುಗರ ಸ್ವೀಕಾರ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯ ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಪುನಃಪುನಃ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ದೊರಕುವುದು ಕೇವಲ ಅದರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅದರ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಪ್ರಯತ್ನದ ಯಶಸ್ಸನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹು.ಫ. ಕಟ್ಟೀಮನಿಯವರು ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.
ಬಸವನಾಳರ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸಂಪಾದಕರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆ ಎಂದು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಅದು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತ ಅಥವಾ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ. ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ತಾತ್ತ್ವಿಕತೆ, ಭಕ್ತಿಯ ಆಂತರಿಕ ಅನುಭವ, ಭಾಷೆಯ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಕಲ್ಪನೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಓದುಗರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ಈ ಸಂಪಾದನೆ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಭೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಬಸವನಾಳರ ಪಠ್ಯಸಂಪಾದನಾ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಸೇವೆಯನ್ನೂ ಸಮಾನ ಗಂಭೀರತೆಯಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಸುಮಾರು 326 ಪುಟಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಈ ಕೃತಿ ತನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ, ಪ್ರಧಾನ ಪಾಠ ಹಾಗೂ ಅನುಬಂಧಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಸಂಪಾದಿತ ಗ್ರಂಥದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಅನುಬಂಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತ ವಚನಗಳು ಮತ್ತು ಶಬ್ದಕೋಶವನ್ನು ಸೇರಿಸಿರುವುದು ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪೂರಕ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಕೇವಲ ಓದಿಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲ; ಸಂಶೋಧಕನಿಗೆ ಪಠ್ಯದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ನೆರವಾಗುವ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಪಾದನೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಪುಣ್ಯಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮೂಲಕ ಒಂದು ದಿವ್ಯಸಂದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದು ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ ಕೃತಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಾನ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಾಮರಸನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಶರಣನ ಜೀವನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಚರಿತ್ರಕಾರನಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಕವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯನ್ನು ಓದುವಾಗ ಅದರ ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ಹಿಂದೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಅನುಭಾವಪರ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧಪಾಠದೊಂದಿಗೆ ಓದುಗರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ. ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಬಸವನಾಳರು ಹನ್ನೆರಡು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಿರುವುದು ಅವರ ಸಂಪಾದನಾ ವಿಧಾನದ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಕೇತಾಕ್ಷರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿರುವುದು ಕೂಡ ಗಮನಾರ್ಹ. ವಿವಿಧ ಪ್ರತಿಗಳ ಬರಹದ ಕಾಲ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಮೊದಲಾದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿರುವುದು ಪಠ್ಯಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಊಹೆ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸದೆ, ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಿತ ಅಧ್ಯಯನದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯವೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಕೃತಿಯೊಂದರ ಪಾಠವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಾಗ ಎದುರಾಗುವ ಮುಖ್ಯ ಸವಾಲು. ಒಂದೇ ಕೃತಿಯ ವಿವಿಧ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಪದಗಳ ರೂಪ, ಸಾಲುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬರುವುದು ಸಹಜ. ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪಾಠಭೇದಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಚನಗಳು ಒಂದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಈ ಕೃತಿಯ ಪಠ್ಯಪರಂಪರೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ‘R’ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ವಚನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 360ರವರೆಗೆ ಹೋಗುವುದಲ್ಲದೆ, 19 ಕಂದಗಳು, 4 ವೃತ್ತಗಳು ಮತ್ತು 20 ವಾಚ್ಯಗಳಿರುವುದಾಗಿ ಸಂಪಾದಕರು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮೂಲಪಾಠದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಬದಲು, ಸೂಕ್ತವೆನಿಸಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಯ್ದು ಸಂಬಂಧಿತ ಗತಿಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸಂಪಾದಕೀಯ ನಿಲುವು ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಕ್ರಮವು ಬಸವನಾಳರ ಪಾಠಸಂಪಾದನಾ ದೃಷ್ಟಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ. ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾಠವನ್ನೂ ಮೂಲಪಾಠವೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಪಾದನೆಯ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ. ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ಅವುಗಳ ಭಾಷೆ, ಶೈಲಿ, ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆಧಾರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಸಂಪಾದಕನ ಕರ್ತವ್ಯ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಸವನಾಳರು ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಪಾಠನಿರ್ಣಯದ ಕ್ರಮವು ಕನ್ನಡದ ಪಠ್ಯಸಂಪಾದನಾ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ‘ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತ ವಚನ’ಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಪಾದನೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕತೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಪಿಕಾರರು ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಭಾಷಾಭಿರುಚಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿರುಚಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮೂಲ ಕೃತಿಗೆ ಹೊಸ ಪದ್ಯ, ವಚನ ಅಥವಾ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಇಂತಹ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮೂಲಪಾಠದ ಭಾಗವೆಂಬಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಪಾಯವೂ ಇದೆ. ಬಸವನಾಳರು ಇಂತಹ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಕೃತಿಯೊಳಗೆ ಮೌನವಾಗಿ ಬೆರೆಸದೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿರುವುದು ಸಂಪಾದಕೀಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಪಾಠಭೇದಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಯಾವ ಪಾಠವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಏಕೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಓದುಗರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ವಿವಿಧ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾಠಾಂತರಗಳನ್ನು ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಿರುವುದು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಮುಖ್ಯಪಾಠದ ಜೊತೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಪಾಠಗಳನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸುವುದರಿಂದ ಸಂಶೋಧಕನಿಗೆ ಸಂಪಾದಕರ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅವಕಾಶ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಪಾದಕನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬದಲು, ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರದ ಹಿಂದಿರುವ ಪಠ್ಯಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಓದುಗರ ಮುಂದಿಡುವ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
ಅನುಬಂಧದ ವಿನ್ಯಾಸವೂ ಈ ಸಂಪಾದನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷತೆ. ಆಯಾ ಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತ ವಚನಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಠಿಣ ಅಥವಾ ಅಪರೂಪದ ಪದಗಳಿಗೆ ಶಬ್ದಕೋಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿರುವುದು ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಕನ್ನಡದ ಭಾಷಾರೂಪಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ-ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಪರಿಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಿಂದ ದೂರವಾದ ಪದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯಂತಹ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಓದುಗ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲು ಇಂತಹ ಶಬ್ದಕೋಶ ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತ. ಹೀಗಾಗಿ ಅನುಬಂಧವು ಕೇವಲ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ಭಾಗವಲ್ಲ; ಮೂಲ ಕೃತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಧನವಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಬಸವನಾಳರ ಸಂಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನೆ ಎಂದರೆ, ವಿವಿಧ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಅಪಪಾಠಗಳನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸಿ, ಕವಿಪಾಠಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸಮೀಪವಾಗಿರುವ ಅಥವಾ ಕವಿಪಾಠವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಯೋಗ್ಯ ಪಾಠವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ. ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ‘ದೋಷ ತಿದ್ದುವಿಕೆ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಅವರ ಕಾರ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೂಲಪಾಠವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ. ಒಂದು ಕಡೆ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಂತರದ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಿಪಿಕಾರರ ದೋಷಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಭಾಷೆ, ಛಂದಸ್ಸು, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯೋಗ್ಯ ಪಾಠವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು—ಈ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳ ಸಮನ್ವಯವೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪಾಠಸಂಪಾದನೆಯ ಆಧಾರ.
ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಬಸವನಾಳ ಸಂಪಾದಿತ ಆವೃತ್ತಿ ಮಧ್ಯಕನ್ನಡದ ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯಗಳಿಗೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳಿಗೂ ಒಂದು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಪಠ್ಯವಿಮರ್ಶೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸಮೀಪವಾದ ಪಾಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಈ ಆವೃತ್ತಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾಯತ ಕೃತಿಗಳ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಸೂತ್ರವಾಯಿತು.
ಹೀಗಾಗಿ ಬಸವನಾಳರ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ಕಾವ್ಯದ ಪುನರ್ಮುದ್ರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗದು. ಅದು ಕನ್ನಡ ಪಠ್ಯಸಂಪಾದನಾ ಪರಂಪರೆಯ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಘಟ್ಟ. ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಓದುಗರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಹಸ್ತಪ್ರತಿ, ಪಾಠಭೇದ, ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತತೆ, ಪಾಠನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಾರ್ಥಗಳಂತಹ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪಠ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ, ಬಸವನಾಳರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಪಾದನಾ ಪ್ರತಿಭೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಸಂಪಾದನೆಯಿಂದ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಕಾವ್ಯದಿಂದ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನಾ ಪಠ್ಯವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು; ಇದೇ ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾಧನೆ.
ಬಸವ ಮೀಡಿಯಾ ವಾಟ್ಸ್ ಆಪ್ ಗುಂಪು ಸೇರಲು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
https://chat.whatsapp.com/JtGWW38lyFrDf4kKL0aXGH
