ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ: ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಚಿಂತನೆ 4
ಕಡಲ ನೀರುಗಳೆಲ್ಲವಮೃತದ
ಮಡುಗಳಾದಡೆಯಹವು ಸುರಗಿರಿ
ಕುಡಿವಿಡಿದು ಹಬ್ಬಿದಡೆ ಹಬ್ಬುವುದನಿಮಂಡಲದ
ಗಿಡುಗಳೆಲ್ಲವು ಕಲ್ಪತರುವಾ
ದಡೆಯಹವುಯೆತ್ತಾನುಕಾಲಕೆ
ಮಡದಿ ಮಾಯೆಗೆ ಪರಮ ತತ್ವಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲೆಂದ
ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಾಮರಸಕವಿ ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ವಸ್ತುಗಳಿಗಿಂತ ಪರಮ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನವೇ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಅಮೃತ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸಮುದ್ರದ ನೀರೆಲ್ಲವೂ ಅಮೃತದ ಕೊಳಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದರೆ, ದೇವತೆಗಳ ಪರ್ವತವಾದ ಸುರಗಿರಿಯೆಲ್ಲವೂ ಕುಡಿದು ತೃಪ್ತಿಪಡುವಂತಾದರೆ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಿಡವೂ ಕಲ್ಪತರುವಿನಂತೆ ಬಯಸಿದುದನ್ನೆಲ್ಲ ನೀಡುವಂತಾದರೆ, ಅಂಥ ಅದ್ಭುತ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯೂ ಲೋಕಕ್ಕೆ ದೊರೆತರೂ, ಅವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಶಾಶ್ವತ ಸುಖದ ಕಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾರವು. ಕಾಲದ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ದೇಹ, ಸಂಪತ್ತು, ವೈಭವ, ಅಧಿಕಾರ, ಭೋಗ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳೆಲ್ಲವೂ ನಶ್ವರವಾಗುತ್ತವೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಮಾಯೆಯ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಈ ಕ್ಷಣಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೇ ಪರಮಸತ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ ಅವನಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಐಶ್ವರ್ಯ ಎಷ್ಟೇ ಅಪಾರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಮನಸ್ಸಿನ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಪರಮತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಶಾಶ್ವತ ಮೌಲ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಚಾಮರಸ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿದರೂ ದೇಹಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅಮರತ್ವದ ಕಲ್ಪನೆ ದೊರೆಯಬಹುದು; ಆದರೆ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದ ಅರಿವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಜನನ–ಮರಣಗಳ ಚಕ್ರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯದು. ಕಲ್ಪತರು ಎಲ್ಲ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರೂ, ಬಯಕೆಗಳೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬಂಧನದಲ್ಲಿಡುತ್ತವೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಬಯಕೆಗಳ ಪೂರೈಕೆಗಿಂತ ಬಯಕೆಗಳ ಮೂಲವಾದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದೇ ಮುಖ್ಯ. ಮಾಯೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಕ್ಷಣಿಕ ಸುಖಗಳ ಹಿಂದೆ ಓಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಪರಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಾಗ ಮಾತ್ರ ಈ ಮಾಯಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಪದ್ಯವು ಅಮೃತ, ಕಲ್ಪತರು, ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತು, ಭೌತಿಕ ವೈಭವ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪರಮತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ಮುಂದೆ ಅಲ್ಪವಾದವು ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಕಲ್ಯಾಣದ ಶಿವಾನುಭವಗೋಷ್ಠಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗುರುವನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾ ಬಂದ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಗೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಪ್ರಾಣಲಿಂಗಾಚರಣೆಯ ಕರುಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಸಂಗವೂ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ತನ್ನ ಆಂತರಿಕ ವೇದನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲೆದಾಡಿ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಸಾಧನೆ ಹೊರಗಿನ ಆಚರಣೆಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲದೆ ಅಂತರಂಗದ ಪರಮಪ್ರಿಯನನ್ನು ಅರಸುವ ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಅಂತಹ ಸಾಧಕಿಯ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಅವಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅವಳ ಸಾಧನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಅನುಭವದ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗುರು–ಶಿಷ್ಯ ಸಂಬಂಧವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೋಧಕ–ಬೋಧಿತ ಸಂಬಂಧವಲ್ಲ. ಗುರು ಶಿಷ್ಯನೊಳಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಹೊತ್ತಿರುವ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅದನ್ನು ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಕಲ್ಯಾಣದ ಶರಣರಿಗೆ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರರಾಗುವಂತೆ ಹೇಳಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಶ್ರೀಗಿರಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಜ್ರಕಾಯಸಿದ್ಧನಾದ ಗೋರಕ್ಷನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗೋರಕ್ಷನ ಸಾಧನೆಯ ಶಕ್ತಿ ಅಪಾರವಾದರೂ, ಅವನ ಸಿದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯ ಕೊರತೆಯಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶ. ದೇಹಸಿದ್ಧಿ, ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ, ಅದ್ಭುತಶಕ್ತಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಲ್ಲ. ಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆತಿದ್ದರಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಪುರುಷನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಪಾದನೆಗಿಂತ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಗೋರಕ್ಷನಿಗೆ ಅವನ ಸಾಧನೆಯ ಅಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಅರಿವಿಗೆ ತಂದು, ನಿಜವಾದ ಸಹಜಸಮಾಧಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಸಿದ್ಧಿಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ದಾಟಿಸಿ ಅನುಭವದ ಪೂರ್ಣತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.
ಈ ಪ್ರಸಂಗವು ಇಂದಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತವಾದ ಒಂದು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದವನು ತನ್ನ ಸಾಧನೆಯ ಫಲವನ್ನೇ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಅದೂ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅಹಂಕಾರವಾಗಬಹುದು. ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದವನು ‘ನಾನು ಜ್ಞಾನಿ’ ಎಂಬ ಭಾವದಲ್ಲೇ ಉಳಿದರೆ, ಆ ‘ನಾನು’ವೇ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿಯ ಕೊನೆಯ ಗುರಿ ಪ್ರದರ್ಶನವಲ್ಲ; ಸಹಜಸಮಾಧಿ. ಅಂದರೆ ಸಾಧಕನು ತನ್ನ ಸಾಧನೆಯನ್ನೂ ಮೀರಿ ತನ್ನ ಸಹಜ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಗೋರಕ್ಷನ ಪ್ರಸಂಗದ ಮೂಲಕ ಚಾಮರಸನು ಯೋಗಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ನಂತರ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ವ್ಯಾಧರು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಸುಜ್ಞಾನಧರ್ಮದ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅವನ ಲೋಕೋದ್ಧಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವನಿಗೆ ಜ್ಞಾನವು ಒಂದು ವರ್ಗದವರ ಸ್ವತ್ತು ಅಲ್ಲ. ರಾಜನಾಗಲಿ, ಯೋಗಿಯಾಗಲಿ, ಶರಣನಾಗಲಿ, ವ್ಯಾಧನಾಗಲಿ, ಮುನಿಯಾಗಲಿ ಯಾರು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಿದ್ಧರೋ ಅವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನಮಾರ್ಗ ತೆರೆದಿದೆ. ಇದೇ ಶರಣಧರ್ಮದ ಮಾನವೀಯ ವೈಶಾಲ್ಯ. ಜ್ಞಾನವು ಜನ್ಮದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅನುಭವದಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಜಾತಿ, ಸ್ಥಾನ, ಅಧಿಕಾರ, ಸಂಪತ್ತು ಯಾವುದೂ ಅಡ್ಡಿಯಲ್ಲ. ಈ ವಿಶ್ವಮಾನವೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಸಂಚಾರದ ಮೂಲಕ ಚಾಮರಸನು ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಈ ಮೂರನೆಯ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಚರಿತ್ರೆಯು ಈಗ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಸಂಘರ್ಷ ನಡೆದಿತ್ತು; ಎರಡನೆಯ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅವನ ಅವತಾರದ ಪೂರ್ವಭೂಮಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಸವಾದಿ ಪ್ರಮಥರ ಭೂಲೋಕಾವತರಣಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಯಿತು; ಈಗ ಮೂರನೆಯ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆತನು ಸ್ವತಃ ಲೋಕದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸಾಧಕರನ್ನು ತಿದ್ದುವ, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚುವ, ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿಪಕ್ವಗೊಳಿಸುವ, ಸಿದ್ಧಿಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಾನುಭವದ ದಾರಿಯನ್ನು ತೆರೆದಿಡುವ ಮಹಾಗುರುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಗೋಗ್ಗಯ್ಯನಿಂದ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರೆಗೆ, ಸಿದ್ಧರಾಮನಿಂದ ಗೋರಕ್ಷನ ತನಕ, ವ್ಯಾಧರಿಂದ ಮುನಿಗಳವರೆಗೆ—ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅವನ ಲೋಕೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯದ ವಿಭಿನ್ನ ಮುಖಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಇದರಿಂದ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸತ್ಯ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ: ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣವೆಂದರೆ ಜನರನ್ನು ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಅಲ್ಲ; ಅವರೊಳಗಿನ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಅವರನ್ನೇ ಅವರ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸುವುದು. ಅವನು ಯಾರನ್ನೂ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವರೊಳಗಿನ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ನಿಜವಾದ ಗುರುತ್ವ. ಇದೇ ಜಂಗಮಲಿಂಗದ ಚೈತನ್ಯ. ಇದೇ ಶರಣಧರ್ಮದ ಅನುಭವಮೂಲಕವಾದ ಲೋಕೋದ್ಧಾರ.
ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಮೂರನೆಯ ಘಟ್ಟವು ಕಾವ್ಯದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನೇ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ. ಮಾಯೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿ ಈಗ ಮಾನವಜೀವನದ ಮಧ್ಯೆ ಇಳಿದು, ಸಾಧಕರ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಗುರುವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಸಂಚಾರ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಪ್ರಯಾಣವಲ್ಲ; ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಯಾತ್ರೆ. ಅವನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭೇಟಿ ಒಂದು ಪಾಠ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂವಾದ ಒಂದು ತತ್ತ್ವ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅನುಗ್ರಹ ಒಂದು ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಘಟ್ಟದಿಂದ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ಜಂಗಮಲಿಂಗದ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣ ಯಾತ್ರೆ’ಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಜ್ಞಾನೋಪದೇಶದಿಂದ ಬಸವಾದಿ ಶರಣರು ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಸ್ವಾನುಭವಸಂಪನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನುಭವದ ಪರಿಪಕ್ವತೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಾಂಘಿಕ ಮತ್ತು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ರೂಪ ನೀಡಲು ‘ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನ’ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನವೆಂದರೆ ಹೊರಗಿನ ಅಧಿಕಾರದ ಆಸನ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಅಹಂಕಾರಶೂನ್ಯವಾದ ಆತ್ಮಾನುಭವದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವವನು ತನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ತನ್ನೊಳಗಿನ ‘ನಾನು’ವನ್ನು ಕರಗಿಸಿಕೊಂಡು ಶೂನ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವ ಪರಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನದ ನಿರ್ಮಾಣವೇ ಕಲ್ಯಾಣದ ಶರಣಸಮುದಾಯವು ಸಾಧನೆಯ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಅವರು ಗುರುವಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ ಅವರು ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಗುರು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದು ಅವರಿಗೆ ಹೊಸ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡುವವನಲ್ಲ. ಅವರೊಳಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಬೆಳಗಿರುವ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಒತ್ತುವ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪನಾದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವನ್ನು ಅವರು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಭಕ್ತರು ತಮಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಗುರುವಿಗಾಗಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನದ ವಿಷಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ತಾನೇ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಯ ಕಲ್ಪನೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನಿಯು ಭಕ್ತನ ಕರೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ದೂರದಲ್ಲಿರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ; ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಹುಟ್ಟಿದಲ್ಲಿ ಗುರುತತ್ತ್ವವೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಕಲ್ಯಾಣಪ್ರವೇಶವು ಬರೀ ಒಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯ ಆಗಮನವಲ್ಲ; ಶರಣರ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಗುರುಕೃಪೆಯ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಆರೋಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಅಹಂಭಾವವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಪ್ರಭು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವಿರಾಟಸ್ವರೂಪವು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾವ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
ಅಲ್ಲಮನ ವಿರಾಟಸ್ವರೂಪದ ದರ್ಶನವು ಭಕ್ತರ ಭಕ್ತಿಗೆ ದೊರೆತ ಬಹುಮಾನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅವರ ಸಾಧನೆಯ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯ ದೃಢೀಕರಣವೂ ಹೌದು. ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಶೂನ್ಯವೇ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ, ಅಹಂಕಾರಶೂನ್ಯತೆಯೇ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ದಾರಿ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ‘ನಾನು’ ಕರಗಿದಾಗ ವಿಶ್ವಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಐಕ್ಯ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಿನಯಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಮನ ವಿರಾಟಸ್ವರೂಪ ಇಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾಗುತ್ತವೆ. ಭಕ್ತಿಯ ಪರಮಾವಧಿ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ಜ್ಞಾನದ ಪರಮಾವಧಿ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ಪರಮಾವಧಿ ಅಹಂಕಾರಶೂನ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಚಾಮರಸನು ಕೇವಲ ಅದ್ಭುತಗಳ ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಮಹಿಮೆಯ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಮಾಣ ಅವನ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಬೋಧೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅವನ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಸಾಧಕರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಅಹಂಕಾರದ ಕನ್ನಡಿ ಒಡೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಸುಜ್ಞಾನವು ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಕವಿ ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಅಲ್ಲಮನ ಕರುಣಾರಸಪೂರಿತ ಚಿತ್ತವು ಸಾಧಕರಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗಿರುವ ಅಹಂಕಾರಭಾವದ ಕನ್ನಡಿಯನ್ನು ಒಡೆದು, ಸುಜ್ಞಾನಬೋಧೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾತು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದುದು. ಆತನು ಭಕ್ತನಿಗೆ ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಭಕ್ತನೊಳಗಿನ ಅಹಂಕಾರದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಅಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಹಂಕಾರ ಕರಗಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಆತ್ಮತತ್ವದ ನಿಜವಾದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೀರಕಾವ್ಯದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟವಿಲ್ಲ; ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಆಸೆಯಿಲ್ಲ; ಯುದ್ಧರಂಗದ ಕದನಗಳಿಲ್ಲ; ಕತ್ತಿ–ಗುರಾಣಿಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲ; ವೀರರಕ್ತದ ಉಕ್ಕುವ ದೃಶ್ಯಗಳಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಯುದ್ಧವೇ ಬೇರೆ. ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಯುದ್ಧ. ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ವಿನಯ, ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ, ಭೋಗ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ, ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನುಭವ, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಪರಮತತ್ತ್ವ—ಇವುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವೇ ಈ ಕಾವ್ಯದ ನಿಜವಾದ ಯುದ್ಧ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ನಾಯಕನ ವೀರತ್ವ ಕತ್ತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮಸಂಯಮದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅವನ ಜಯ ಶತ್ರುವಿನ ನಾಶದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಅಜ್ಞಾನದ ನಿವಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅವನ ವಿಜಯೋತ್ಸವ ಹೊರಗಿನ ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಸಾಧಕನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ಈ ಕಾವ್ಯ ಒಣ ವೇದಾಂತೋಪದೇಶವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಭೆಯ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ. ತತ್ತ್ವವು ಗಂಭೀರವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ನಿರೂಪಣೆ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ; ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಚಾರಗಳು ಆಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವು ಕೇವಲ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನ ಸಹಜವಾದ ಸ್ಥಾಯಿಭಾವಗಳು—ಭಕ್ತಿ, ಪ್ರೀತಿ, ಕರುಣೆ, ವಿರಹ, ವಿನಯ, ಆತುರ, ಆಶ್ಚರ್ಯ, ವೈರಾಗ್ಯ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರವಾಗಿ ಕಥೆಯೊಳಗೆ ಜೀವ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲಿ ಭಾವನೆ ಮೊಳೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಚಾಮರಸನು ಅದನ್ನು ರಸಪೂರ್ಣ ದೃಶ್ಯವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ರಸ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ, ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪರಸ್ಪರ ಬೆರೆತು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರಸಕಾವ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.
ಕಾವ್ಯದ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಎಂ. ಆರ್. ಶ್ರೀ ಅವರು ಹೇಳಿರುವಂತೆ, ಕಥಾಭಿತ್ತಿಯ ಔಚಿತ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಕಥೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟನೆಯೂ ಕವಿಯ ಉದಾತ್ತ ಧ್ಯೇಯಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಘಟನೆ ಕೇವಲ ಕಥೆಯ ಕುತೂಹಲಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಮಾಯೆಯ ಪ್ರಸಂಗವು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ; ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯ ಅವತಾರವು ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಉದಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಬಸವಣ್ಣನವರ ಭಕ್ತಿ ಶರಣಧರ್ಮದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ; ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಪ್ರಸಂಗ ಸಾಧನೆಯ ಅಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಗೋರಕ್ಷನ ಪ್ರಸಂಗ ಸಿದ್ಧಿಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಜಂಗಮಲಿಂಗನಾದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಲಿಂಗಲೀಲಾವಿಲಾಸದ ನಿಲುವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಅವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕರುಣೆ, ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಲೋಕಾನುಕಂಪ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಸಮನ್ವಯಗೊಂಡಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಕೇವಲ ಅಲೌಕಿಕ ಮಹಿಮೆಯ ಸಿದ್ಧಪುರುಷನಾಗಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಸಾಧಕರ ಅಜ್ಞಾನ, ದುಃಖ, ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗದ ಸಂಕಟಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಕರಗುವ ದಿವ್ಯಮಾನವನಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.
ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹರಿಹರನ ಮನೋಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಚಾಮರಸನ ಮನೋಧರ್ಮಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಹರಿಹರನ ಅಲ್ಲಮ ಕಾಮಲತೆಯ ಪ್ರಣಯಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮ ಮತ್ತು ಕಾಮಲತೆಯ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಣಯದ ಭಾವಲೋಕವು ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯ ಪ್ರೇಮದ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಯಾಮಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡಿಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಚಾಮರಸನು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಣಯಕಥೆಯನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಮಲತೆಯ ಪ್ರಣಯದ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಬಹುದಾದ ಮನೋಧರ್ಮವನ್ನು ಮೀರಿ, ತನ್ನ ಮನೋಮಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿರುವ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಮಹಂತಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಾವ್ಯದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಅಲ್ಲಮನು ಶೃಂಗಾರಿಕ ನಾಯಕನಲ್ಲ; ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾಯೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಆಕರ್ಷಣೆ, ಮೋಹ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ವಿರಹಗಳನ್ನೂ ಕವಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾನೆ.
ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಮಾಯಾಕಥೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಮ–ಕಾಮಲತೆಯ ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಣಯದ ಕಥೆಯಾಗಿ ಓದುವುದು ಅದರ ಮೂಲ ಆಶಯವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಚಾಮರಸನ ಉದ್ದೇಶ ಲೌಕಿಕ ಶೃಂಗಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಲ್ಲ; ಲೌಕಿಕ ಶೃಂಗಾರದ ಮೂಲಕ ಮಾನವಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಮೋಹದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲುವ ಶಿವಕಾಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದು. ಮಾಯೆಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ದೇಹದ ಆಕರ್ಷಣೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಜೀವಿಯನ್ನು ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪದಿಂದ ದೂರ ಮಾಡುವ ಮೋಹಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕ. ಅಲ್ಲಮನ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವು ಆ ಮೋಹವನ್ನು ಭೇದಿಸುವ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮಾಯಾತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಭುತತ್ತ್ವಗಳ ನಡುವಿನ ದ್ವಂದ್ವ.
ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಮೂಲಕ ಚಾಮರಸನು ಮಾಯಾತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಭುತತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ ಮಾನವಾಕಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಮಾಯಾದೇವಿಯು ಮಾಯೆಯ ತತ್ತ್ವದ ಮಾನವೀಕೃತ ರೂಪ; ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಪ್ರಭುತತ್ತ್ವದ ಜೀವಂತ ರೂಪ. ಇವರ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ಕವಿ ಯಾವುದೇ ಒಣ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪಾತ್ರಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮಾಯೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಲನೆಯೂ ಒಂದು ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಮನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೂ ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕಾವ್ಯದ ತತ್ತ್ವವು ಕಥೆಯೊಳಗೆ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ‘ಮಾಯಾಕೋಲಾಹಲ’ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ಮಾಯೆ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಕರ್ಷಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೋಲಾಹಲವೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಕೋಲಾಹಲದ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಲೆ ಏಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹೊರಗೆ ಮಾಯೆಯ ನೃತ್ಯ; ಒಳಗೆ ಪ್ರಭುವಿನ ನಿಶ್ಚಲ ಸಮಾಧಿ. ಹೊರಗೆ ಭಾವಭಂಗಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ; ಒಳಗೆ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪದ ಏಕಾಗ್ರತೆ. ಹೊರಗೆ ಚಂಚಲತೆ; ಒಳಗೆ ಶಾಂತಿ. ಈ ವಿರುದ್ಧತೆಯೇ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಅದರ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಮಾಯಾದೇವಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳ ಶೃಂಗಾರದ ವೇಷ ಧರಿಸಿದ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದ ನಾಟಕ ಎನ್ನಬಹುದು. ಮಾಯೆಯ ಶೃಂಗಾರವು ಇಲ್ಲಿ ಮೋಹದ ಪ್ರತೀಕ; ಅಲ್ಲಮನ ವೈರಾಗ್ಯವು ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರತೀಕ. ಇವರ ಮುಖಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ, ಆಸೆ ಮತ್ತು ನಿರಾಸಕ್ತಿ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ನಿರಹಂಕಾರ, ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸುಜ್ಞಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಶಾಶ್ವತ ಸಂಘರ್ಷ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಚಾಮರಸನ ಶೃಂಗಾರವು ಲೌಕಿಕ ಶೃಂಗಾರವನ್ನು ಮೀರಿ ಶಿವಕಾಮತತ್ತ್ವದ ದ್ವಂದ್ವವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಮೂಲಕ ಚಾಮರಸನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಮಾಯೆಯನ್ನು ಜಯಿಸುವುದೆಂದರೆ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು ಅಲ್ಲ; ಪ್ರಪಂಚದ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದಿರುವುದು. ವೈರಾಗ್ಯವೆಂದರೆ ಬದುಕಿನಿಂದ ಓಡಿಹೋಗುವುದು ಅಲ್ಲ; ಬದುಕಿನ ಮಧ್ಯೆಯೇ ನಿರ್ಲೇಪನಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವೆಂದರೆ ಹೊಸದೊಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಲ್ಲ; ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿರುವ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ‘ನಿರ್ಲೇಪನಿಧಿ’, ‘ನಿತ್ಯನಿರಂಜನ ಜಂಗಮ’ನಾಗಿ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮಾಯೆಯ ಕೋಲಾಹಲದ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಆ ಜಂಗಮಲಿಂಗವೇ ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯದ ಪರಮಪ್ರತಿಮೆ. ಅವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಅಂತಃಸಾರವೂ ಇದೇ—ಮಾಯೆಯ ವಶವಾಗದ ಚಿತ್ತವೇ ನಿಜವಾದ ಮುಕ್ತಿ; ಅಹಂಕಾರರಹಿತ ಸುಜ್ಞಾನವೇ ನಿಜವಾದ ಶಿವಾನುಭವ; ನಿರ್ಲೇಪವಾದ ಜೀವನವೇ ನಿಜವಾದ ಜಂಗಮತತ್ತ್ವ.
ಬಸವ ಮೀಡಿಯಾ ವಾಟ್ಸ್ ಆಪ್ ಗುಂಪು ಸೇರಲು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
https://chat.whatsapp.com/JtGWW38lyFrDf4kKL0aXGH
